Recensie

Kunstenaar Armando blijft weerbarstig in ‘Het voorval’

Documentaire ‘Het voorval’ draait om een jongen die in de oorlog een Duitse soldaat doodt, een gebeurtenis waarover kunstenaar Armando veel schreef. Maar is het echt gebeurd, gemythologiseerd of pure fictie?

Armando in de documentaire ‘Het voorval – Armando en de mythe’.

Het voorval uit de titel van deze documentaire over de dit jaar overleden kunstenaar Armando draait om een jongen die in de Tweede Wereldoorlog na spertijd in de bossen rond Kamp Amersfoort een Duitse soldaat doodt. Een geënsceneerde scène die dit laat zien, opent de film en keert op gezette tijden terug. Armando schreef veel over dit voorval, onder meer in het autobiografische De straat en het struikgewas (1988). De makers van deze film willen graag weten of het echt gebeurd is, verzonnen of een vorm van (zelf)mythologiseren door de kunstenaar die zijn hele leven gefascineerd was door oorlog, geweld en vernietiging.

Armando muntte het begrip ‘schuldig landschap’, bijvoorbeeld een bos dat stille getuige is van oorlogsgruwelen. Laat dit sporen na in het landschap?

Als hem suggestief gevraagd wordt waarom hij zo van wapens houdt, zegt hij dat hij het „mooie voorwerpen” vindt. Als Armando vertelt „niet zo veel gevoel te hebben” wordt hem gevraagd „hoe komt dat?” Maar hoe de interviewer ook aan de weerbarstige kunstenaar trekt om toe te geven dat ‘het voorval’ autobiografisch is, Armando blijft zich verzetten: „Ik zeg het toch niet.” Als zaken naar zijn zin te persoonlijk worden, kapt hij het interview af: „Dat was de laatste vraag.” Soms lijkt Armando zichzelf te verraden – „het was hij of ik” – maar even daarvoor noemt hij ‘het voorval’ literatuur.

Op den duur gaat het gepsychologiseer („het is nogal een moment”) tegenstaan, bovendien blijft het de vraag waarom het ruim een uur durende Het voorval per se in de bioscoop moet draaien. Hem binnenkort op televisie kijken is een prima alternatief.

    • André Waardenburg