Koning: banden moeten ook na Brexit blijven bestaan

Staatsbezoek

Nederland en het VK hebben elkaar nodig, zei Willem-Alexander in zijn tafelrede. Hij sprak ook namens bezorgde burgers.

Koning Willem-Alexander wordt in Londen begroet door de Britse koningin Elizabeth aan het begin van het tweedaagse staatsbezoek. Foto Matt Dunham / AFP

Als iets het symbool is van de vriendschap tussen Nederland en het Verenigd Koninkrijk, tussen de huizen Windsor en Van Oranje, dan is het wel de Stuart-diamant. Die edelsteen werd in 1690 voor Mary geslepen in het model van een Amsterdamse roos, vlak nadat zij en koning-stadhouder Willem III de Engelse kroon bestegen. Veertig jaar lang was de diamant niet in het openbaar gezien. Dinsdagavond droeg koningin Máxima de diamant in een diadeem tijdens het staatsbanket op Buckingham Palace.

Er is meer nodig dan symboliek nu de Britten de Europese Unie verlaten. „Wij hebben elkaar nodig”, zei de koning in zijn tafelrede, met de Britse koninklijke familie, William en Kate inclusief, aan zijn zijde. Hij begreep dat er aandacht is „voor de technische kant van de Brexit”, maar wil ook dat: „wij niet uit het oog verliezen wat het grote verhaal is dat ons blijft verbinden”. De Britse premier Theresa May hoorde het onbewogen aan.

In de Royal Gallery van het parlement, waar de koning aan het eind van de middag een toespraak hield voor het Lager- en Hogerhuis, werd het woord Brexit maar een enkele keer expliciet genoemd. De scheiding werd omfloerst beschreven, de banden tussen Nederland en het Verenigd Koninkrijk daarentegen uitgebreid bejubeld door zowel de koning als de voorzitters van beide huizen. Van voetballer Dennis Bergkamp (die met Arsenal in 1998 de FA Cup won) tot de Glorious Revolution van 1688, toen de Nederlandse koning-stadhouder Willem III de Engelse troon claimde.

Toen zijn verre opvolger onder zijn standbeeld over deze „laatste succesvolle invasie” van Engeland sprak, leidde dat tot gegrinnik. Net als toen Lord Fowler, de voorzitter van het Hogerhuis, Willem-Alexander erop wees dat hij 889ste in lijn voor de Britse troon is.

Bezorgde Nederlanders

Maar de koning had een serieuze vergelijking tussen 1688 en 2018: „Hoezeer de wens om waarlijk vrij te zijn ook het kompas is geweest waarop onze voorvaderen voeren, zij wisten ook dat goede relaties en samenwerking nodig zijn om die vrijheid te verwerven en te behouden. In eigen land, maar ook met gelijkgezinden buiten de eigen grenzen.”

De Brexiteers willen immers vrij zijn van wat zij zien als de beperkingen van de Europese Unie.

En ook voor premier Theresa May, die op de eerste rij zat, was er een serieuze boodschap. De koning vroeg speciale aandacht voor de 50.000 Britten in Nederland en de 150.000 Nederlanders in het Verenigd Koninkrijk die nog steeds niet weten hoe na 29 maart 2019, de Brexit, hun toekomst eruitziet. „Ik vertrouw erop dat aan die onzekerheid een einde zal komen.”

Dat was precies wat de Nederlandse gemeenschap van de koning verlangde. Vlak voor aanvang van het staatsbezoek spraken Willem-Alexander en Máxima op de residentie van de ambassadeur bezorgde Nederlanders. Ze hadden zin de koning stevig te ondervragen.

Jawaahir Daahir, geboren in Somalië, gevlucht naar Den Haag en nu woonachtig in Leicester („Ik voel mij Nederlander. Ik wil geen Brit worden.”) wilde weten wat de koning vond van toenemende islamofobie in Europa. Francisca Oxley, Nederlandse met een Britse echtgenoot, drong erop aan dubbele nationaliteit voor Brexit-gevallen mogelijk te maken. „Máxima heeft toch ook nog de Argentijnse nationaliteit”, zei Oxley. Vrijwilliger Sylvia Knight zat in haar maag met hoe na de Brexit de reclassering voor jeugdzaken geregeld wordt.

Vragen van zo’n politieke aard en zo’n detailniveau kon Willem-Alexander natuurlijk niet concreet beantwoorden. Behendig kreeg hij de statafel snel op zijn hand. De koning vroeg of de Brexit een emotionele gebeurtenis was. Hij wilde weten of de Nederlanders met hun Britse vrienden en buurtgenoten over het aanstaande vertrek durven te praten. Hij vroeg naar persoonlijke voorbeelden.

Toen het drietal bezorgde Nederlanders aandrong, wees Willem-Alexander naar een lange man met gebogen schouders die elders in de zaal stond: Stef Blok. Als minister van Buitenlandse Zaken (VVD) is hij politiek verantwoordelijk, maakte de koning duidelijk. En het parlement natuurlijk.

Meer weten over de ins en outs van de Brexit? Lees hier ons dossier
    • Melle Garschagen
    • Titia Ketelaar