Ineens dreigt bankroet voor twee grote ziekenhuizen

Surséance ziekenhuizen Geen tijdelijke voorschotten meer. In één keer ging dinsdag de geldkraan dicht. De ongecontroleerde sluiting van twee ziekenhuizen dreigt. Partijen wijzen met een beschuldigende vinger naar de zorgverzekeraars.

Het Slotervaartziekenhuis in Amsterdam kent een lange geschiedenis van onrust en financiële problemen. Nu dreigt sluiting. Foto Siebe Swart

Het was an offer you can’t refuse, dacht bestuursvoorzitter Mariska Tichem van het Slotervaartziekenhuis. Na maandenlange onderhandelingen met verzekeraars en banken over de toekomst van het Amsterdamse ziekenhuis (120 miljoen euro omzet, 1.300 werknemers) deed zij het ultieme aanbod: binnen een half jaar een volledige sluiting van MC Slotervaart. Een scenario waarbij de zorg gecontroleerd werd afgebouwd en alle rekeningen zouden worden betaald.

Maar afgelopen vrijdagavond kreeg ze het schokkende telefoontje. Zelfs dat ging de zorgverzekeraars te ver. Niks, geen tijdelijke voorschotten meer, de geldkraan ging per direct dicht. „U kunt zich voorstellen hoe teleurgesteld ik was. Nu wordt het een ongecontroleerde afbouw.” En niet van één, maar van twee ziekenhuizen tegelijk. Naast MC Slotervaart moest ook IJsselmeerziekenhuizen (105 miljoen euro omzet), met vestigingen in Lelystad, Emmeloord, Dronten en Urk dinsdag per direct uitstel van betaling aanvragen.

De woede onder het personeel is groot. De ondernemingsraad van het Slotervaartziekenhuis zegt „verbijsterd” te zijn. „De raad vindt het onvoorstelbaar dat de zorgverzekeraars willens en wetens twee ziekenhuizen te gronde richten.” De aandeelhouders van de ziekenhuizen – voormalig radioloog Loek Winter en de voormalige zakenbankiers Willem de Boer en Dirk Brouwer – spreken van een „onwrikbare opstelling” van de verzekeraars die bij machte zijn om de „twee goedkoopste aanbieders van zorg in de regio in een klap te onthoofden”.

Kortom, alle ballen op de zorgverzekeraars die namens de burgers de zorg inkopen bij alle medische professionals. „Natuurlijk is dit een afschuwelijke situatie. We hebben alle begrip voor de woede en teleurstelling”, reageert divisievoorzitter Georgette Fijneman van Zilveren Kruis. Maar de zorgverzekeraar kreeg volgens Fijneman na een extra voorschot in juli begin deze maand weer een verzoek voor een lening. „Hierdoor werden wij verrast. De financiële situatie bleek slechter dan verwacht. Het is niet onze rol om op deze manier een ziekenhuis te financieren.”

Zilveren Kruis, onderdeel van concern Achmea, is de cruciale partij als het gaat om de toekomst van de twee ziekenhuizen. Dat is de verzekeraar al jarenlang, want hij heeft in het „verzorgingsgebied” van Amsterdam en Flevoland eenvoudigweg de meeste verzekerden. Verzekeraars laten de partij met het grootste marktaandeel de belangrijkste budgetonderhandelingen voeren. Dus het is al jaren Zilveren Kruis die dé onderhandelingspartner is van de twee ziekenhuizen.

Ter herinnering: in 2013 moest toenmalig bestuursvoorzitter Aysel Erbudak mede het veld ruimen omdat zij de oorlog aan moederbedrijf Achmea had verklaard. Zij wilde meer budget, wat ze niet kreeg, en besloot toen maar geen contract te tekenen en dus geen budget te krijgen – een gewaagde keuze, want hierdoor adviseerde de verzekeraar zijn verzekerden niet meer naar het Slotervaartziekenhuis te gaan. De patiënten dreigden ingewikkelde U-bochtconstructies te moeten bewandelen om hun zorgfacturen te declareren.

Lees ook: Een ziekenhuis in verval

Roerige geschiedenis

Beide ziekenhuizen hebben een turbulent verleden. IJsselmeerziekenhuizen werd in 2009 gered met tientallen miljoenen overheidssteun, omdat toenmalig minister Ab Klink (Volksgezondheid, CDA) de instelling als ‘systeemziekenhuis’ bestempelde. Het was de eerste grote stap voor Loek Winter en zijn partners in de ziekenhuiswereld.

Eind 2013 volgde de redding van het Slotervaartziekenhuis. Het ziekenhuis in Amsterdam was onbestuurbaar geworden door een interne machtsstrijd. De relatie met huisbank ING, verzekeraar Achmea en de gemeente Amsterdam was verstoord.

Het Slotervaartziekenhuis kent een lange geschiedenis van onrust en geldproblemen. Maar toch komt het dreigende faillissement voor vele betrokkenen toch nog als een verrassing. Aandeelhouder Loek Winter bestempelt zijn ziekenhuizen als een prijsvechter met tot 25 procent lagere tarieven. Daardoor had het Slotervaartziekenhuis een belangrijk streepje voor: de verzekeraars hebben bij hun onderhandelingen een prijsvechter als alternatief hard nodig om hun zorg tegen goede voorwaarden in de regio Amsterdam in te kopen. Want wat heb je anders in te brengen tegen de, inmiddels gefuseerde, Amsterdamse academische ziekenhuizen (gezamenlijke omzet circa 1,7 miljard euro) en die andere ziekenhuisreus OLVG (omzet 600 miljoen euro)?

Koerswijziging verzekeraars

Maar de verzekeraars breken met dat verleden. Kennelijk zijn de ziekenhuizen van Amsterdam en Lelystad niet meer zo onmisbaar. Sterker, wat negen jaar geleden nog een onmisbaar ziekenhuis was, lijkt nu eenvoudig vervangbaar. Zorgverzekeraars hebben de plicht ervoor te zorgen dat hun verzekerden binnen een redelijke tijd en afstand toegang hebben tot alle zorg uit het basispakket. Een doorstart van de ziekenhuizen is mogelijk, maar Fijneman van Zilveren Kruis is vrij helder over de perspectieven. Ze zegt dat er „voldoende alternatieven” bestaan voor beide ziekenhuizen, zonder vooruit te willen lopen op de vraag of definitieve sluiting de beste oplossing is.

De afgelopen weken werd koortsachtig overlegd over de toekomst van de ziekenhuizen. Zorgverzekeraars kwamen in augustus en eerder deze maand bijeen om samen met bankiers over de mogelijkheden te vergaderen. Chris Oomen van zorgverzekeraar DSW noemt die situatie „onverkwikkelijk”. Hij heeft kritiek op de leiding van de ziekenhuizen en op de vertrekregelingen van voormalige bestuurders van het Slotervaartziekenhuis. Die noemt hij schandalig. Maar de wijze waarop Zilveren Kruis en de andere verzekeraars nu over het lot van de ziekenhuizen beschikken vindt hij onbehoorlijk en machtsmisbruik.

De ruim tweeduizend medewerkers die voor hun baan vrezen, hebben uiteenlopende perspectieven. Verpleegkundig personeel kan overal aan de slag in de huidige hoogconjunctuur. Dat geldt ook voor de medisch specialisten waar een tekort aan is. Maar de minder populaire specialisaties en administratief personeel zullen minder makkelijk een alternatief kunnen vinden.

Wie de grootste schuldeisers van de ziekenhuizen zijn, is niet makkelijk te beantwoorden, al was het maar door de late publicatie van de jaarverslagen. Zilveren Kruis en ING zijn belangrijke schuldeisers, maar ook de aandeelhouders zelf hebben achtergestelde leningen verstrekt die wellicht nooit meer worden afbetaald.

    • Jeroen Wester
    • Joris Kooiman