Brieven

Brieven 23/10/2018

Wetenschap en religie (1)

Te eng denkkader

In het stuk De sluipmoord op God (20/10) van Maarten Boudry wordt de discussie in twee opzichten beperkt. Ten eerste draait het hier alleen om het bijbelse, christelijk geloof, terwijl een religieus godsbegrip wereldwijd zoveel verschillende verschijningsvormen kent. Ten tweede gaat het alleen maar om de kennis van de natuurwetenschappen, waarmee wetenschappelijke kennis over psychologie, sociologie, kunst en cultuur buiten beschouwing zijn gelaten. Dit is een te eng denkkader voor de constatering dat het godsbegrip aan het afkalven is. De menselijke eigenschap houvast te zoeken in hogere machten heeft zich immers in de geschiedenis niet alleen gericht op de verklaring van natuurverschijnselen, maar evenzeer op troost en bevestiging in de psychische nood van het harde aardse bestaan. De mens is zich bewust van leven en dood, goed en kwaad, liefde en haat, individuele en groepsbelangen, en zoveel abstracte denkbeelden meer. Het denkvermogen van de mensheid is een heel specifiek immaterieel fenomeen. We hebben het gevoel dat ons denken los van, en als het ware bóven ons hoofd, een bestaan en betekenis heeft, ons geschonken door een hogere macht. Vandaar gedachteconstructies als ziel, hemel, God en noem maar op.

Wetenschap en religie (2)

Grillige regelneven

In talloze discussies over God en wetenschap, ook weer bij Maarten Boudry (20/10) en René van Woudenberg (13/10), gaat het over een soort oorzaak van alles, de onbewogen beweger van Aristoteles. In de meeste religies zijn de goden alleen grillige regelneven die zich intensief bemoeien met elke afzonderlijke mens en vaak speciaal met diens seksleven en die ook graag uitvoerig vereerd worden. De gewone gelovige wil geen verklaring voor het universum, alleen voor de eigen ellende. Het christendom heeft, wellicht dronken van politieke macht, een joodse stamgod bevorderd tot een alwetende, almachtige en algoede Maker van Alles. Maar het heeft zich daarmee lelijk in de hoek geschilderd, want daardoor levert elke wetenschappelijke vordering volstrekt onnodig conflictmateriaal op. En zelfs al zou die Schepper-God bestaan, dan nog kunnen God, Jahweh, Allah of Krisjna net zulke verzinsels zijn als Wodan, Zeus en Mardoek. De discussie tussen Boudry en Van Woudenberg gaat niet over wat de religies en hun gelovigen echt bezighoudt.

Brenninckmeijer

Vereenvoudig zelf niet

In het interview met Alex Brenninkmeijer (‘Wat we doen is: op anderen neerkijken. Afgeven. Pesten’, 20/10) noemt hij de identiteitsdiscussie een simpele, goedkope oplossing voor een complexe samenleving. Ik ben het met hem eens dat door te vereenvoudigen men – meestal onterecht – meer grip kan ervaren op de werkelijkheid. Maar als hij Paul Scheffer verwijt te „tetteren” dat de multiculturele samenleving is mislukt, maakt Brenninkmeijer zich mijns inziens ook schuldig aan vereenvoudiging. Inderdaad kunnen mensen best met verschillen omgaan zoals Brenninkmeijer aanvoert tegen de vermeende opvatting dat de multiculturele samenleving is mislukt. Maar veronderstelt hij dat er geen grens is aan de hoeveelheid, omvang en aard van de verschillen die mensen kunnen hanteren? Zoals bij alles is er ook voor verschillen een optimum met een zekere bandbreedte. Dat is hoe ik Scheffer lees en begrijp.

Correcties/aanvullingen

Hans Hofhuis

In de rubriek van de ombudsman (Rechters hebben een naam, maar een vonnis is geen persoonlijke opinie, 20/10, p. O10) wordt verwezen naar een interview met mr. Hans Hofhuis over onder meer het vonnis in de zaak tegen Lucia de B. Mr. Hofhuis was destijds geen rechter in de betreffende zittingscombinatie die het vonnis velde, maar president van de rechtbank Den Haag.

Ethiopië

In de NRC Checkt-rubriek ‘Vrouwen zijn minder corrupt dan mannen’ (19/10, p. 12) stond dat er 79 miljoen mensen wonen in Ethiopië, dat moeten er 108 miljoen zijn.

    • Godfried Westen
    • Jan Willem Nienhuys
    • C.Y. Mandersloot