Knutselen met digitaal kosteloos materiaal op Cinekid

MediaLab Cinekid vroeg drie kunstenaars installaties te ontwerpen voor kinderen. Over privacy gaat het niet, wel over internet als ontmoetingsplaats.

Kunstenaar Stefan Schäfer maakte de virtuele speeltuin Flotsam Fluke, met gratis online modellen. Foto Olivier Middendorp

De virtualrealitybril valt ruim over zijn gezicht. In volle concentratie zit een van de basisschoolleerlingen die als eersten het MediaLab van kinderfilmfestival Cinekid mag uitproberen op zijn stoel. Op het videoscherm naast hem is te zien wat hij in de virtuele wereld meemaakt: een lading ‘gevonden voorwerpen’ wordt over hem uitgestort. Kleurrijke strandballen, een zwevende orka, grote logo’s en een levensechte olifant stuiteren om hem heen. Met de controllers in zijn hand kan hij de objecten oppakken, stapelen en rondgooien.

De installatie waar de jongen mee speelt is „een soort virtuele vuilnisbelt”, vertelt kunstenaar Stefan Schäfer (1981). De rondslingerende objecten komen uit gratis onlinedatabanken voor 3D-modellen. „Het is een speeltuin waar je zelf de mogelijkheden van kunt ontdekken. Ik wil laten zien dat je ook in de virtuele wereld zélf nieuwe dingen kunt maken met gevonden materiaal”, zegt Schäfer. Zoals je bij handvaardigheid knutselde met kosteloos materiaal als oude melkpakken en eierdozen, maar dan eenentwintigste-eeuws en virtueel.

Waarom is er geen ‘kijklijst’ voor scholieren, vraagt Cinekid-directeur Floor van Spaendonck zich af. Lees ook dit opiniestuk: Van films word je slimmer

Schäfer is samen met kunstenaars Anouk Kruithof en Philip Schütte een van de kunstenaars die in opdracht van Cinekid kunstinstallaties ontwikkelden met medialessen voor kinderen. Ze worden gepresenteerd in het MediaLab, de jaarlijkse festivaltentoonstelling met interactieve kunstinstallaties, apps en games en mediaworkshops op het Cinekidterrein bij de Amsterdamse Westergasfabriek.

Foto Olivier Middendorp
Universal Tongue van Anouk Kruithof bestaat uit een aanstekelijke verzameling dansvideo’s.
Foto Olivier Middendorp

Speelhal

‘De mediajungle’ is dit jaar het thema van Cinekid. Het festival wil kinderen wegwijs maken in het overaanbod aan kinderspeelfilms, kinderapps en YouTube-filmpjes. Die titel lijkt bijna letterlijk op het MediaLab te slaan: een luidruchtige speelhal vol VR, iPads en videoschermen.

Dit jaar slaat Cinekid een andere richting in met het MediaLab: minder laten zien wat er technologisch allemaal mogelijk is, en meer kijken naar wat er menselijk is aan de digitale wereld. „De tijd van technologie-verering is wel een beetje voorbij”, zegt Ward Janssen, sinds vorig jaar de hoofdsamensteller van het MediaLab. De installaties gaan ook bewust niet over populaire maar sombere onderwerpen als privacy, post-truth of het massale verzamelen van persoonlijke informatie door Facebook en Google. Dat zijn thema’s die te ver van de leefwereld van kinderen staan. „We houden ons daarvan niet afzijdig, maar we willen het internet vooral behandelen als een optimistische plaats. Het gaat bij ons over het internet als een wereld die bevolkt wordt door échte mensen.” Want dat is een van de leukste dingen van internet, vindt Janssen: „dat je dingen kunt leren waarderen van mensen die heel ver van je weg zijn”.

Danscultuur op internet

De installatie die kunstenaar Anouk Kruithof (1981) speciaal voor Cinekid ontwikkelde, illustreert wat Janssen bedoelt. Op acht grote schermen, die als wandjes van een klein doolhof in de ruimte hangen, toont ze een selectie uit meer dan 3.000 onlinevideo’s van dansende mensen. Je ziet ze swingen, twerken, de moonwalk doen of in traditionele outfit een volksdans uitvoeren. Janssen: „Lokale culturen die online een miljoenenpubliek hebben.” Kruithof koos de video’s bewust niet zelf, maar zocht wereldwijd naar researchers, om buiten haar eigen voorkeur te treden. Er moet zo een universele beeldtaal van dans op internet ontstaan. De kinderen die deze week als eerste langskomen beginnen er spontaan bij te dansen. „Dat was niet per se zo bedacht”, zegt Janssen, „Maar we zagen het en dachten: dit is goed!”

Veel jeugdfilms op Cinekid draaien om affectieve verwaarlozing. Een thema dat interessant is voor kinderen en volwassenen. Lees ook: Hoofdpersonen willen graag ‘gebuideld’ worden op Cinekid
De zoekmachine Body van Philip Schütte werkt op basis van lichaamshouding.
Foto Olivier Middendorp
De zoekmachine Body van Philip Schütte werkt op basis van lichaamshouding.
Foto Olivier Middendorp

Philip Schütte (1980) ontwierp in samenwerking met programmeurs van Random Studio een zoekmachine die werkt op basis van je lichaamshouding. Als kinderen voor zijn meterslange scherm gaan zitten verschijnen er foto’s uit een database van figuren, apen en mensen op kunstwerken, die precies dezelfde houding aannemen als wie voor het scherm staat. Ze kunnen hurken, zitten, een hand omhoog steken: de computer weet er een foto bij te vinden uit ruim 400.000 geanalyseerde poses. Voor de gekozen afbeelding verschijnt een lijnfiguur, die laat zien hoe de computer de oorspronkelijke houding analyseert.

Met zijn installatie wil Schütte kinderen iets geven wat ze zelf kunnen ontdekken, maar ze ook bekend maken met hoe videoherkenningssoftware werkt. Schütte: „Toen ik opgroeide was technologie iets waar je zelf mee kon knutselen, nu groeien kinderen op met een iPad, als een gesloten monoliet. Machine learning, algoritmes: dat zijn allemaal onzichtbare en moeilijk te begrijpen technieken. Ik hoop dat mijn installatie de techniek openbreekt en een beetje toegankelijk maakt.”

Cinekid Medialab, t/m 26/10, Westergasfabriek, Amsterdam. Inl: Cinekid.nl
    • Thomas van Huut