Een sateetje van de insectenboer

Insectenkweek Insectenkweek, als alternatief voor dierlijke eiwitten, is in opkomst. „Ik geloof er gewoon in”, zegt boer Michiel van Grinsven.

Foto's Merlin Daleman

Honderden huidkleurige meelwormen krioelen dicht bij elkaar in een grijze bak tussen zemelen, tarwegries en stukken wortel. Boer Michiel van Grinsven (45) gaat er met zijn hand doorheen. „Kijk, deze zijn aan het verpoppen.” Hij staat in een gang vol rekken waarin tientallen kunststof bakken vol wormen boven elkaar hangen. Over drie jaar wil hij een hal van twee hectare vol meelwormen hebben staan, zodat hij duizenden kilo’s meelwormen per week kan leveren voor de productie van onder andere hamburgers, gehaktballen en sateetjes.

De insectenkweek is in opkomst. Wereldwijd, maar zeker ook in Nederland. Minister Carola Schouten (Landbouw, ChristenUnie) schreef de Tweede Kamer onlangs dat we „waarschijnlijk aan de vooravond staan van een sterke groei van het gebruik van insecten als productiedier”. De minister ziet insecten als een veelbelovende alternatieve bron van eiwitten als diervoer en voor menselijke consumptie.

De minister is enthousiast omdat insectenkweek milieuvriendelijker is dan de traditionele veehouderij. Er is minder water voor nodig, minder grondoppervlak ook, en de uitstoot van broeikasgassen is significant lager. Afvalstromen uit de landbouw zoals aardappelschillen, bierbostel en bietenpulp kunnen dienen als voedselbron voor insecten, waardoor een circulaire economie ontstaat. Schouten schrijft: „Dat laatste is een belangrijk beleidsdoel.” Ze wil insectenkwekers ondersteunen.

De vader van boer Michiel van Grinsven was nertsenhouder, de vader van zijn vrouw Hettie (44) was boomkweker. Dus hadden Michiel en Hettie lang een boomkwekerij en een nertsenhouderij. Maar de boomkwekerij werd weggesaneerd. De gemeente Boekel – aan de rand van de Peel tussen Eindhoven en Nijmegen – wilde de grond gebruiken voor de uitbreiding van een industrieterrein. En nertsen houden is in 2024 niet meer toegestaan in Nederland. Zoekend naar alternatieven belandde Michiel van Grinsven anderhalf jaar geleden bij een informatiebijeenkomst over insectenkweek. Die zomer maakte hij een leegstaande gang klaar voor de komst van wormen. Hij wilde het eens proberen.

Hij nodigde de mevrouw van de informatiebijeenkomst uit om te kijken: Marian Peters. Haar bedrijf New Generation Nutrition stimuleert insectenkweek en helpt insectenkwekers vooruit. „Zij moest lachen om de hoge bakken die ik had gekocht”, grinnikt Van Grinsven. „Ik was bang dat de wormen er uit zouden kruipen. Maar dat doen ze niet.” Via Peters kwamen de eerste wormen. Via Peters werd ook gezorgd dat hij zijn wormen kon verkopen.

Gekkekoeienziekte

Op dit moment leveren de meeste van de ongeveer 25 insectenkwekers in Nederland nog aan dierentuinen, dierspeciaalzaken en de visserij. Want hoewel gebruik van insecten in menselijk voedsel in Nederland is toegestaan, mits voldaan wordt aan allerlei veiligheidsnormen, zijn insectenproducten nog maar mondjesmaat te koop. Dat zal de komende jaren veranderen, verwacht Peters. „Onderzoek wijst uit dat twee derde van de Nederlanders bereid is insecten te eten.”

Het gebruik van insecten in veevoer is nu nog verboden. Sinds de uitbraak van de gekkekoeienziekte in 1997 verbiedt Europese wetgeving het voeren van productiedieren met dierlijke eiwitten. Wetgevers dachten destijds niet aan insecten. Sinds 2017 staat Europa het gebruik van insecten in visvoer wel toe. Professor Arnold van Huis van de Wageningse universiteit is ervan overtuigd dat de wetgeving binnen twee jaar verder wordt aangepast. „In Canada is het gebruik van insecten in diervoer al toegestaan. In de Verenigde Staten wordt het binnenkort toegestaan. Europa kan niet achterblijven.”

Aan diervoer is veel te verdienen, weet Van Huis. „In kippenvoer gaat jaarlijks 200 miljard dollar [173 miljard euro] om. In varkensvoer 130 miljard.” Het verbaast hem dan ook niet dat wereldwijd stevig wordt geïnvesteerd in de kweek van de zwarte soldatenvlieg, die uitermate geschikt is om te gebruiken in veevoer. „Het Zuid-Afrikaanse bedrijf Agriprotein is een wereldspeler, maar ook Enterra in de Verenigde Staten en Hermetia in Duitsland zijn groot in de kweek.”

In Nederland opent Protix binnenkort een grote nieuwe fabriek in Bergen op Zoom. Vorig jaar kreeg het bedrijf van investeringsmaatschappij Aqua-Spark, de Rabobank, de Brabantse Ontwikkelingsmaatschappij en private investeerders 45 miljoen euro om te investeren in de kweek van de zwarte soldatenvlieg voor diervoer.

Lees ook: Waarom wil Wageningen dat we insecten eten?

Verdronken wormen

De familie Van Grinsven mikt in Boekel op kweek voor menselijke consumptie. Toen het goed ging met die ene gang vol meelwormen, maakten ze nog een ruimte voor wormen vrij. En daarna veranderden ze de oude champignonkwekerij in een meelwormenkwekerij. Door schade en schande leerden ze. Niet te veel wortel, want dan wordt de bak te vochtig en verdrinken de wormen. Werk hygiënisch, want anders krijg je te maken met rovers als mijten, motten en spekkevers.

Foto's Merlin Daleman

Michiel van Grinsven houdt van het pionieren. „Ik vind het leuk dat de insectenkweek nog zo in de kinderschoenen staat.” Hij ontwikkelt nu samen met een machinebouwer een voerrobot. „Dat is wel nodig als ik straks een half miljoen bakken heb staan vol meelwormen die elke dag gevoerd moeten worden.” Ook wil hij nog een luchtsysteem ontwikkelen om het CO2-niveau in zijn meelwormenhal perfect te houden. „Ik heb al zo’n 150.000 euro geïnvesteerd en nog niets terugverdiend, maar ik geloof er gewoon in.”

Hij is niet de enige. Twintig varkensboeren uit de Peel zijn bij de familie Van Grinsven komen kijken. Ook zij hebben interesse om over te stappen op insectenkweek. De vleesprijzen staan onder druk en ook de milieudruk speelt hun parten. De subsidieaanvraag is zo goed als goedgekeurd. Insectenkweekaanjaagster Peters: „Boeren hebben de ruimte. Dat biedt een kansrijke startpositie om met minimale investeringen aan insecten te beginnen.”

Het kweken van insecten voelt bovendien nog altijd wel als boeren, zegt Hettie van Grinsven. „Ik heb echt wat aan mijn ervaring als boomkweker. Je moet ook bij de insecten bekijken hoe je ze het beste voert, welk klimaat ze fijn vinden en hoeveel water ze nodig hebben.”

Met de meelwormen van Michiel en Hettie van Grinsven doen poelier Ruig, leverancier van wild en gevogelte aan groothandel Sligro, en anderen tests om te onderzoeken hoe ze zo smakelijk mogelijk verwerkt kunnen worden. Michiel van Grinsven: „Het is de bedoeling dat we de meelwormen geblancheerd en ingevroren gaan aanleveren. Een beetje zoals garnalen. Ook dat zijn geleedpotigen. We hopen in september volgend jaar de eerste producten in de schappen te hebben liggen.”

    • Esther Wittenberg