Brexit staat niet op het programma, maar ligt op ieders lippen

Staatsbezoek Voor het eerst in 36 jaar gaat een Nederlands staatshoofd op bezoek bij de Britse koningin Elizabeth. Waarom duurde dat zo lang?

Koningin Beatrix op bezoek bij koningin Elizabeth in 1982 Foto ANP

Het liefst horen diplomaten de komende twee dagen, als koning Willem-Alexander en koningin Máxima op staatsbezoek zijn in Londen, dit B-woord: banden.

Celebrating Connections, twittert de Britse ambassadeur in Den Haag al dagen. North Sea Neighbours, is de hashtag van de Nederlandse ambassadeur in Londen. De boodschap: wij zijn gelijkgezinden, twee pragmatische landen die willen handelen. Wier hoven verwant zijn. Die al eeuwen vóór een lidmaatschap van een Europese Gemeenschap verbonden waren.

Er worden feitjes opgediept die dat aantonen. Wist u dat 10 Downing Street vroeger Overkirk House heette? Dat is een verbastering van Hendrik van Nassau-Ouwerkerk, een opperstalmeester die met koning-stadhouder Willem III van Oranje in 1688 tijdens de Glorious Revolution meereisde en het pand betrok dat later de Britse ambtswoning zou worden.

En de naamgever van Downing Street, George Downing, was tussen 1657 en 1665 de Engelse ambassadeur in Den Haag. Hij werd het land uitgezet op verdenking van spionage, zijn intriges leidden tot de Tweede Engels-Nederlandse Oorlog.

Koningin Juliana met koningin Elizabeth in 1972.

Foto ANP

Koningin Juliana met koning George VI (links) in 1950.

Foto ANP

Gesprek met Nederlanders in VK

De banden mogen dan eeuwenoud zijn, het is dat andere B-woord – Brexit – dat op ieders lippen zal liggen. Het staat niet op het officiële programma van het staatsbezoek. Maar voordat dat aanvangt en het koninklijk paar door koningin Elizabeth welkom wordt geheten en per koets naar Buckingham Palace rijdt, spreken Willem-Alexander en Máxima met Nederlanders die in het Verenigd Koninkrijk wonen. Eén van de geplande gespreksonderwerpen: zorgen over de Brexit. Zal de koning dan een netelige vraag krijgen over waarom Nederland geen dubbele nationaliteit toestaat voor Brexit-gevallen, zoals Duitsland wel van plan is?

Diezelfde ochtend heeft minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) een ontmoeting met zijn Britse collega Jeremy Hunt. Dan zal de moeizame voortgang van de slotfase van de Brexit-onderhandelingen waarschijnlijk centraal staan. De Britten oefenen al sinds maart 2017 druk uit op Den Haag. Hun standaardpleidooi om Nederland te overtuigen mild te zijn, is de gezamenlijke, historische band.

Maar als het staatsbezoek dan officieel niet met Brexit te maken zou hebben, waarom vindt het dan nu plaats? En vooral: waarom nu pás? Het is 36 jaar geleden dat koningin Beatrix op staatsbezoek ging.

Protocol

Onderling contact, formeel en informeel, is er in de tussenliggende jaren natuurlijk geweest. Zo kwam koningin Elizabeth in 1988 over toen driehonderd jaar Glorious Revolution werd gevierd, de machtsovername door Willem III en zijn echtgenote Mary als koning en koningin van Engeland. Koningin Beatrix was bij de viering van het gouden regeringsjubileum van Elizabeth in 2002, Willem-Alexander bij het huwelijk van prins William in 2011, en kroonprins Charles bij de inhuldiging van Willem-Alexander in 2013.

Dat het zo lang heeft geduurd, heeft in de eerste plaats een protocollaire reden. De Britse monarch ontvangt één keer. Elizabeth, op de troon sinds 1952, ziet deze week haar derde Nederlandse vorst.

Dat het sinds de inhuldiging van Willem-Alexander nog vijf jaar duurde, heeft een logistieke reden. In zijn eerste jaar maakte de koning kennismakingsbezoeken. Toen dronk hij met Elizabeth thee op Windsor Castle. Pas vanaf 2014 legde hij staatsbezoeken af. Die zijn organisatorisch grootser, vinden daarom maar twee of drie keer per jaar plaats, en worden lang van tevoren gepland. En het hangt af van de agenda van de uitnodigende partij. De 92-jarige Elizabeth gaat sinds 2015 niet meer op bezoek in het buitenland en inkomende staatsbezoeken zijn zeldzaam geworden. Dit jaar is het er maar één: het bezoek van Willem-Alexander en Máxima. Dat zou al vóór het Brexitreferendum in de week zijn gelegd.

Beatrix en Juliana gingen Willem-Alexander voor

Maar het mag dan officieel niet met de Brexit te maken hebben, de kans dat de koning het thema aansnijdt, is aanwezig. Zie wat er tijdens eerdere staatsbezoeken werd gezegd. In 1982, in de City, het eeuwenoude financiële hart van Londen, zei koningin Beatrix dat ze hoopte dat het VK lang lid zou blijven van de Europese Economische Gemeenschap (EEG), de voorloper van de EU. Europa zonder de Britten was volgens Beatrix „een dwaling”, tekende The Times op. „Onze houding ten opzichte van het VK wordt bepaald door onze overtuiging dat jullie deel uitmaken van ons Europa”, zei Beatrix.

Ook Juliana sneed in 1972 tijdens het staatsbanket volgens The Times „politieke zaken” aan. De Britten stonden toen op het punt (1 januari 1973) toe te treden tot de EEG. Ze verwachtte dat de Britse democratische manier van leven en lange parlementaire traditie een positieve invloed zou hebben op Europese integratie.

Willem-Alexander zei in gesprek met Britse journalisten eerder deze maand dat het beter was geweest als de Britten bij de EU zouden blijven. Twee jaar geleden liet de koning ook al weten tegen de Brexit te zijn. „Het Europese verhaal kan alleen samen worden geschreven”, zei hij toen tegen het Europees Parlement. Dinsdag geeft hij een toespraak aan het Lager- en Hogerhuis, ’s avonds volgt zijn tafelrede tijdens het staatsbanket.

    • Melle Garschagen
    • Titia Ketelaar