Oud-premier Wim Kok overleden (80)

Kok overleed op 80-jarige leeftijd in een ziekenhuis in Amsterdam, in bijzijn van zijn vrouw Rita, zijn kinderen en kleinkinderen.

Wim Kok op een foto uit augustus 2011. Foto Vincent Mentzel

Oud-premier Wim Kok is overleden. Dat heeft zijn familie zaterdagavond bekendgemaakt. Kok overleed in het ziekenhuis in Amsterdam aan de gevolgen van een hartkwaal. Hij is 80 jaar geworden.

Lees hier de necrologie van Wim Kok: Sober sociaal-democraat die liberaal regeerde

Acht jaar lang, van 1994 tot 2002, leidde Kok als minister-president namens de PvdA twee kabinetten Paars. Eerder was Kok ook twaalf jaar vakbondsvoorzitter, zestien jaar PvdA-leider en vijf jaar minister van Financiën. Na zijn premierschap bekleedde Kok meerdere commissariaten.

Populaire premier

Als premier regeerde Kok in tijden van economische voorspoed. Het begrotingstekort liep terug, de banengroei piekte. Zijn kabinet Paars was in 1994 een doorbraak: de eerste coalitie na 1918 zonder de confessionele partijen. Internationaal maakte Kok in de jaren negentig naam als wegbereider van het poldermodel en geestelijk vader van de zogeheten Derde Weg, die de verzorgingsstaat koppelde aan ongebreideld marktkapitalisme.

Koks grote populariteit onder de bevolking kalfde tijdens zijn tweede termijn als premier af. Het paarse kabinet kwam symbool te staan voor een regenteske bestuursstijl, lange wachtlijsten en weinig oog voor problemen in de wijken. Koks premierschap kwam in 2002 tot een dramatisch einde: eerst zijn vroegtijdige aftreden vanwege het Srebrenica-rapport, daarna de moord op Pim Fortuyn en een megaverlies van de PvdA bij de Tweede Kamerverkiezingen.

Open wond

Na zijn vertrek zou Kok verschillende functies bekleden als commissaris bij ING, KLM, Shell en TPG Post, wat hem binnen en buiten zijn partij soms op kritiek kwam te staan. In de openbaarheid kwam hij niet meer vaak. Vorig jaar sprak hij wel openhartig over zijn premierschap in het interviewprogramma Kijken in de ziel van Coen Verbraak. Kok reflecteerde daar onder meer op het trauma Srebrenica, “een open wond die nooit dichtgaat”, aldus de oud-premier.

Reacties uit koningshuis en politiek

PvdA-leider Lodewijk Asscher herinnert zich de combinatie van “schuchtere verlegenheid en charisma” die Kok volgens hem typeerde. Hij noemt Kok een “toonbeeld van integriteit”.

Ook premier Rutte reageerde zaterdagavond op het nieuws. In een verklaring laat hij weten Kok te bewonderen om zijn oplossingsgerichtheid en zijn kwaliteit om boven de partijen te staan.

GroenLinks-leider Jesse Klaver noemt het overlijden van oud-premier en PvdA-leider Wim Kok “verdrietig nieuws”. Hij beschrijft Kok als “een wijs en gezaghebbend premier”. Ook Lilian Marijnissen, fractievoorzitter van de SP, noemt het overlijden verdrietig. “De premier van ons land in de tijd dat ik politiek bewust werd.”

Rob Jetten, leider van D66, roemt Kok als de man van het compromis. Ook ChristenUnie-leider Gert-Jan Seegers herinnert zich Kok als “zoon van de polder, die z’n leven lang tegenstellingen heeft overbrugd en zo een staatsman werd.”

Kok was jarenlang vakbondsleider bij de NVV, de voorloper van de FNV. Voorzitter Han Busker noemt het overlijden van Kok “bijzonder verdrietig nieuws.”
“Tijdens zijn voorzitterschap bracht hij de van oorsprong katholieke en de sociaal democratische bonden samen tot een vereniging van meer dan een miljoen leden.”

Ook koning Willem-Alexander en Koningin Máxima reageerden zaterdagavond op het overlijden van Kok. Ze schrijven dat Kok een man was “om naar op te kijken.”

“Nederland is hem veel dankbaarheid verschuldigd. Op deze verdrietige dag gaan onze gedachten uit naar zijn vrouw en zijn familie.”

    • Sjoerd Klumpenaar
    • Clara van de Wiel