Italië daagt Brussel uit en houdt voet bij stuk over begroting

Ondanks een brandbrief uit Brussel en verdere verlaging van de kredietwaardigheid van Italië blijft het populistische kabinet bij de plannen voor forse verhoging van de uitgaven.

De Italiaanse ministers Di Maio (l) en Salvini (r) gaan op de foto met premier Conte om de hernieuwde eensgezindheid aan te tonen. Foto Remo Casilli / Reuters

Het Italiaanse kabinet houdt vast aan zijn plan om volgend jaar veel meer uit te geven dan met de Europese Unie was afgesproken. Na een brandbrief uit Brussel en onenigheid tussen de coalitiepartijen was zaterdagmiddag een extra ministerraad ingelast. Op een persconferentie na afloop maakten de politieke leiders van het kabinet, de vice-premiers Matteo Salvini (Lega) en Luigi Di Maio (Vijfsterrenbeweging) duidelijk dat ze niet terugkomen op hun plannen om het tekort naar 2,4 procent te laten stijgen.

Daarmee negeert de populistische coalitie de kritiek uit Brussel dat de begroting voor komend jaar „een significante afwijking’’ is van eerder gemaakte afspraken. Voorgaande Italiaanse kabinetten hadden met de EU afgesproken dat het begrotingstekort binnen twee jaar zou zijn verdwenen. Maar om hun plannen voor schrappen van de pensioenhervorming en invoering van een soort bijstand te kunnen realiseren, willen de Lega en de Vijfsterrenbeweging het tekort juist laten stijgen naar 2,4 procent.

Ze moeten dat vóór 12 uur maandagmiddag formeel mededelen aan Brussel. Daarna moet de Europese Commissie besluiten of zij maatregelen wil nemen tegen Italië.

Moody’s verlaagt kredietwaardigheid Italië

„Er is geen enkel plan om uit de EU of uit de eenheidsmunt te stappen, we voelen ons prima in de EU, maar willen alleen de regels veranderen”, zei Salvini na de ministerraad. In vergelijkbare bewoordingen zei Di Maio dat Rome „met de EU-instellingen om de tafel wil gaan zitten om Europa te veranderen.” De twee vinden dat Brussel teveel nadruk legt op bezuinigingen en dat dit mogelijkheden om te groeien belemmert.

Kredietbeoordelaar Moody’s heeft vrijdagavond laat Italië verder gedeclasseerd. Als argument daarvoor wees Moody’s op het „ontbreken van een coherente hervormingsagenda om te groeien’’. De Italiaanse overheidsschuld heeft nu de waardering Baa3 gekregen, het op een na laagste niveau. Het laagste komt neer op ‘niets meer waard’.

Uit cijfers die de Italiaanse centrale bank vrijdag bekendmaakte, blijkt dat buitenlandse beleggers tussen mei en augustus voor 67 miljard euro aan Italiaanse staatsstukken hebben verkocht. Dat is ongeveer een tiende van de staatsschuld die in buitenlandse handen is. Ongeveer een derde van de 2,3 biljoen euro schuld is in buitenlandse handen.

De Italiaanse politieke leiders suggereerden dat de stap van Moody’s was ingecalculeerd. Salvini had vrijdag nog gezegd dat Italië „in het buitenland heel veel tegenstanders heeft die belang hebben bij een noodlijdend Italië, op de knieën’’. Di Maio zei zaterdagmiddag dat hij het nieuws „met een glimlach’’ had ontvangen.

Kabinetsberaad om interne ruzie te sussen

Binnen de coalitie was stevige ruzie ontstaan over de begroting, maar die ging niet over de verhouding met Brussel. Luigi Di Maio zei dat „een handje’’ de tekst had veranderd om een plan voor belastingamnestie veel ruimer te doen uitvallen dan was afgesproken. De Lega protesteerde dat een plan om de tarieven voor autoverzekeringen niet meer per regio te laten verschillen (waardoor mensen in het noorden meer zouden moeten betalen wegens het grotere aantal schades in het zuiden), niet was afgesproken.

Daarnaast had premier Conte laten merken dat hij het als vernederend heeft ervaren dat hij tijdens de top woensdagavond en donderdag in Brussel voortdurend telefonisch moest overleggen met de eigenlijke leiders van het kabinet, Salvini en Di Maio. Hij werd ook nog geschoffeerd door Macron en vond weinig steun bij andere regeringsleiders voor zijn „mooie’’ begroting. Volgens Italiaanse journalisten in Brussel had Conte woensdagnacht gedreigd af te treden.

Deze geschillen zijn op het extra kabinetsberaad bijgelegd. Conte, Di Maio en Salvini gingen samen op de foto, als om te onderstrepen dat ze volgende week eensgezind de verwachte harde kritiek uit Brussel en de onrust en twijfels op de financiële markten het hoofd willen bieden.

    • Marc Leijendekker