Europees Hof: ontslagen rechters Polen moeten terug

Polen

President Duda verlaagde de pensioenleeftijd en zette rechters uit hun functie. Die beslissing moet worden teruggedraaid.

Protesten in Warschau tegen de vervanging van Poolse rechters. Foto Jakub Kaminski/EPA

Het Europees Hof heeft vrijdag besloten dat de Poolse regering de gedwongen pensionering en vervanging van ruim twintig van de 72 rechters van het Hooggerechtshof moet stilleggen. Rechters die door president Andrzej Duda uit hun functie waren ontheven, zoals de voorzitster van het Hooggerechtshof, moeten hun baan terugkrijgen.

De beslissing van het Hof is een tijdelijke maatregel, in afwachting van een vonnis over een klacht die de Europese Commissie eind september had ingediend. Volgens de Commissie maakt de Poolse regering van Recht en Rechtvaardigheid (PiS) een inbreuk op de Europese wetgeving en ondermijnt ze „het principe van een onafhankelijke rechtspraak” door de pensioenleeftijd voor hoge rechters omlaag te halen van 70 naar 65 jaar. Die maatregel kwam nadat de nationaal-conservatieven van PiS volgens de Commissie al een reeks andere rechtbanken en juridische organen „onder de controle van de heersende meerderheid” hadden geplaatst.

Het Poolse Hooggerechtshof bepaalt onder meer of de verkiezingsuitslagen geldig zijn. Zonder de interim-maatregel die het Hof in Luxemburg vrijdag uitvaardigde, verklaarde vice-voorzitter van het Europese Hof Rosario Silva de Lapuerta, „is er een reëel risico dat rechtzoekenden ernstige en onherstelbare schade lijden”. Dit omdat de toegang tot een onafhankelijke rechter niet langer is gewaarborgd.

De vraag is nu of Warschau zich aan de beslissing van het Hof zal houden. „Een reactie op deze situatie zal nodig zijn”, verklaarde Krzysztof Szczerski, chef-kabinet van president Duda tegenover de Poolse krant Gazeta Wyborcza, „maar het uitoefenen van de wet met terugwerkende kracht is onmogelijk”. Premier Mateusz Morawiecki zei dat zijn kabinet zou „antwoorden na het analyseren” van de beschikking van het Hof.

De precieze implicaties van die verklaringen moeten nog duidelijk worden, maar ze voedden wel de vrees dat Warschau de confrontatie met Brussel en andere EU-lidstaten verder op de spits zal drijven. Begin oktober toonde president Duda zich niet onder de indruk van de klacht van de Commissie, noch van het verbod van een Poolse rechtbank, toen hij 27 nieuwe leden van het Hooggerechtshof benoemde. Die beslissing van Duda speelde volgens Silva de Lapuerta mee bij de afweging van het Europese Hof om nu te handelen.

Indien de regering de beschikking van het Hof naast zich neerlegt, dreigt de Poolse rechtspraak geïsoleerd te raken binnen de Europese Unie. Rechters in verschillende lidstaten, waaronder Nederland, hebben de uitlevering van Poolse verdachten aan de Poolse justitie reeds opgeschort omdat de onafhankelijkheid van de rechters daar niet is gegarandeerd.

    • Roeland Termote