Europees Hof: ontslagen rechters Polen moeten terug

President Duda verlaagde de gedwongen pensioenleeftijd voor hoge rechters van 70 naar 65 jaar en installeerde nieuwe rechters.

Poolse demonstranten in Warschau voor het Hooggerechtshof. Zij protesteren tegen de vervanging van Poolse rechters. Foto Jakub Kaminski/EPA

Het Europees Hof heeft vrijdag besloten dat alle ontslagen Poolse rechters voorlopig mogen terugkeren in hun functie. De Europese Commissie sleepte Polen voor het Hof vanwege juridische hervormingen die het Hooggerechtshof en andere rechtbanken in het land “onder de controle van de heersende meerderheid” plaatsen. Warschau zou zo de onafhankelijke rechtspraak ondermijnen.

Verder conflict met Brussel

De Commissie eiste dat de Poolse regering de vervanging van rechters in het Hooggerechtshof zou intrekken en verzocht het Hof om de benoeming van nieuwe hoge rechters te bevriezen. De Poolse president Andrzej Duda legde dat verzoek echter naast zich neer, door in oktober toch 27 nieuwe hoge rechters te benoemen. Het besluit van Duda bracht Polen verder in conflict met Brussel, dat van mening is dat de Poolse rechtsstaat door de regering ontmanteld wordt.

De uitspraak van het Hof betreft een interim-maatregel: over de hervorming van de Poolse grondwet die Duda’s regering probeert door te voeren, is door het Hof nog geen definitieve beslissing genomen. Wanneer deze volgt, is nog onduidelijk. Ook is het nog maar de vraag of Polen zich aan deze tijdelijke beslissing zal houden.

Meer invloed

In ieder geval is besloten dat de destijds vrijgekomen posities voorlopig niet mogen worden ingevuld door nieuwe rechters. Duda verlaagde de leeftijd waarop hoge rechters met pensioen moeten van 70 naar 65 jaar, waardoor een groot aantal rechters buitenspel kwam te staan. In principe kunnen rechters na hun 65ste nog aanblijven, maar hier hebben zij wel toestemming van de president voor nodig. De maatregel was een poging van de regering om meer invloed te krijgen binnen het juridisch stelsel.

De Commissie spande daarop in september een rechtszaak aan tegen het land omdat de beslissing onder meer “het principe van een onafhankelijke rechtspraak ondermijnt”. Brussel vindt dat de Poolse regering met het besluit de scheiding der machten schendt. Het Poolse Hooggerechtshof vervult een belangrijke functie omdat het onder meer bepaalt of de verkiezingsuitslagen al dan niet worden goedgekeurd.

Lees ook: De kap van het Bialowieza-oerbos leidt tot ruzie tussen milieuactivisten en boswachters. De Europese Commissie begint een rechtszaak tegen Polen.

Nieuwe rechters aangewezen

De Europese Commissie had het Hof destijds gevraagd om vóór de definitieve uitspraak van het orgaan in ieder geval de benoemingen van nieuwe rechters te bevriezen. In de tussentijd werden er wel al nieuwe rechters aangewezen door Duda en zijn nationaal-conservatieve regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS). Loyalisten van de PiS werden ook onder meer geïnstalleerd in de Poolse Raad voor de Rechtspraak en bij justitie.

“Een reactie op deze situatie zal nodig zijn, maar het uitoefenen van de wet met terugwerkende kracht is onmogelijk”, verklaarde Krzysztof Szczerski, chef-kabinet van Duda vrijdag tegenover het Poolse dagblad Gazeta Wyborcza. Het is daarmee niet zeker of de regering in Warschau zich ook aan het voorlopige oordeel zal houden, zegt NRC-correspondent Roeland Termote:

“Szczerski lijkt te insinueren dat de president zou kunnen weigeren om zijn benoemingen terug te draaien. Al blijft het afwachten. Als Polen deze uitspraak naast zich neerlegt, zou dat de zaak nog verder op scherp zetten. Daarmee zouden ze het Hof niet respecteren en zou de regering zich verder van Europa isoleren.”

Polen is niet het enige Europese land dat door Brussel wordt beschuldigd van uitholling van de democratie. Hongarije kreeg in september te horen dat de ‘nucleaire optie’ tegen het land wordt ingezet. Het Europees Parlement besloot daartoe omdat de regering van premier Viktor Orbán de rechtsstaat systematisch zou ondermijnen.

Amper een jaar daarvoor werd diezelfde procedure, de artikel-7-procedure, al tegen Polen gestart. Door middel van de inbreukprocedure kunnen Europese landen gedwongen worden de Europese regelgeving alsnog correct toe te passen. Doen zij dat niet, dan raken zij mogelijk stemrecht aan de EU-vergadertafels kwijt. Het Europese Netwerk van Raden voor de Rechtspraak (ENCJ) schorste Polen vorige maand als lid.

    • Maartje Geels