Opinie

    • Thomas von der Dunk

Dit land schreeuwt om scheiding van staat en bedrijf

De mislukking van de dividenddeal tussen Unilever en Rutte is een belangrijke overwinning voor de democratie, schrijft .

Premier Rutte tijdens een schorsing van de Algemene Politieke Beschouwingen, september 2018. Foto David van Dam

Hoe hardleers is deze coalitie, en dan speciaal de premier? Een jaar lang had hij koppig aan de afschaffing van de dividendbelasting vastgehouden, en daarmee de hele oppositie van zijn 76-Kamerzetels-kabinet vervreemd. Nadat dat standpunt door het uitblijven van de komst van Unilever naar Rotterdam onhoudbaar geworden was – en daarmee tevens duidelijk werd dat die komst voor 1,9 miljard euro gekocht moest worden – kreeg hij een laatste herkansing om dat vertrouwen te herwinnen.

Ook die herkansing heeft hij verprutst. In plaats van nu met de hele Kamer een open debat over de besteding van deze vrijgekomen 1,9 miljard te voeren, werd dat weer snel in de Trêveszaal geregeld, in een door de VVD opgedrongen vrij ongerichte schenking aan het bedrijfsleven. Mede daardoor kreeg Rutte een motie van wantrouwen aan zijn broek, die ook gesteund werd door de PvdA. Die zal hij samen met het niet minder kritische GroenLinks na de komende Statenverkiezingen hard nodig hebben als zijn kabinet in de Eerste Kamer hoogstwaarschijnlijk zijn meerderheid verliest. Door nu pijlsnel de VVD te bedienen, die voor het opgeven van haar onhoudbare standpunt gecompenseerd moest worden, verliest de coalitie haar eigen langetermijnbelang uit het oog.

Hoe pijnlijk de afloop van de affaire ook is, er zit één groot voordeel aan. Uit beperkt economisch oogpunt mag het niet verplaatsen van het Unilever-hoofdkwartier, vanwege het handjevol banen dat daarmee gemoeid is, jammer zijn, voor de politieke hygiëne van onze democratie is het een zegen. Het is daarmee een van de beste dingen die Nederland de afgelopen jaren overkomen is. Het is namelijk een ongekend publiek pak slaag voor werkgeversvoorzitter Hans de Boer, Unileverbaas Paul Polman en de voormalige Unileverfunctionaris Mark Rutte, die in dit dossier als buikspreekpop heeft gefungeerd. Dat de dagen van Polman na deze afgang geteld zijn, is evident, maar als Rutte nog over een minimum aan karakter en normbesef had beschikt, had ook hij nu moeten opstappen. Dat dat niet is gebeurd en – als gevolg van de electorale angst van CDA en D66 die beide in de peilingen op zwaar verlies staan – ook niet gebeuren zal, zegt vooral veel over de droeve staat van de politieke mores in Den Haag.

Een zegen voor de politieke hygiëne

De afschaffing van de dividendbelasting, waarmee de verplaatsing van de hoofdzetel van Unilever moest worden gekocht, was immers zonder punt van publieke discussie of in enig partijprogramma opgenomen te zijn geweest – ook niet in dat van de drijvende kracht erachter, de VVD – via achterkamertjeshandjeklap het regeerakkoord in gewrongen. Waar onderbetaalde leraren, verplegers en politieagenten op het Malieveld kunnen demonstreren tot zij een ons wegen alvorens wat centen toegeworpen te krijgen, volstaat voor de CEO van een multinational een gesprek op het Catshuis om miljarden binnen te halen. Het kersverse VVD Kamerlid Thierry Aartsen omschreef zijn partij eens als de partij voor mensen die geen tijd hebben om te demonstreren. De door een stroom integriteitsschandalen geplaagde VVD blijkt echter opnieuw vooral de partij voor hen die niet hóéven te demonstreren, omdat zij dankzij hun old boys network hun zin wel krijgen.

Ja, een democratie is eng!

De Boer en Polman gaven de schuld voor de mislukking van hun opzetje aan het feit dat daarover in de Tweede Kamer en daarbuiten debat was uitgebroken, zodat de aandeelhouders erg van Hollandse toestanden geschrokken zouden zijn. Ja, een democratie is eng! Het sluit naadloos aan bij het recente gejeremieer van ING-commissaris Henk Breukink over de kritiek op zijn van grootschalige witwaspraktijken betrapte bank. Het is de wereld op zijn kop. In hun niet alleen ondemocratische, maar ook volstrekt egocentrische wereldbeeld draait alles om de financiële belangen van het eigen clubje, doet de rest van de samenleving er niet toe, en dient deze al hun voornemens ongeacht de kosten stilzwijgend te slikken.

Lees ook het commentaar: Rutte beschadigde niet alleen zichzelf maar ook de politiek

In de boardrooms van het grote bedrijfsleven valt het eigenbelang naadloos samen met het nationale belang, waaraan ook de perverse term ‘BV Nederland’ refereert. Niet voor niets tonen delen van dit bedrijfsleven zich soms zo gecharmeerd van dictaturen als China, waar, zonder inspraakgezeur, even snel op z’n trumpiaans zaken kan worden gedaan.

Deze attitude van de Breukinks en Polmannen is de laatste dagen in een nog wranger licht komen te staan, nu een internationaal journalistencollectief heeft blootgelegd dat hun soort bedrijven Europabreed voor tientallen miljarden de fiscus heeft getild door uitgerekend de dividendbelasting te ontduiken.

Was dat wat Jeroen van der Veer (ex-Shell) bedoelde toen hij, ter legitimatie van de voorgestelde loonexplosie voor een groot financieel talent als Ralph Hamers, die kort daarop onvoldoende geniaal bleek om iets van witwassen te snappen, zei dat we wel in de Champions League moeten kunnen spelen? Die kan zich de komende jaren ook maar het beste onder een steen schuilhouden. Overigens was, gezien de dezer dagen opnieuw voor het voetlicht gebrachte omvang van de zwendelpraktijken in de voetbalwereld, zijn vergelijking misschien raker dan hij bedoelde.

Deze economische bovenlaag voedt het populisme

Hoe dan ook: het is deze arrogantie van een volledig van de rest van de maatschappij losgezongen sociaal economische bovenlaag die als geen ander het populisme voedt. Als er iets is dat door gewone burgers en bedrijven onrechtvaardig gevonden wordt, is het de wijze waarop enkele multinationals, achter de rug van de kiezer om, voor zichzelf allerlei belastingvrijstellingen weten te regelen, vervolgens desondanks de boel extra bedonderen en daarmee op de door alle anderen betaalde collectieve infrastructuur parasiteren.

Nederland schreeuwt, naast de in 1848 gerealiseerde scheiding van kerk en staat, nu vooral om een scheiding van bedrijfsleven en staat, zodat de toenemende morele corrumpering van de politiek door particuliere ondernemersbelangen, zoals rond de dreigende afschaffing van de dividendbelasting tot uitdrukking kwam, eindelijk een halt kan worden toegeroepen. Hopelijk vormt het nu uitblijven van een ‘Uxit’ een eerste stap op de goede weg.

    • Thomas von der Dunk