Daniel Cohn-Bendit

Foto Joel Saget/AFP

‘De samenleving is gespleten’

Interview Daniel Cohn-Bendit De Frans-Duitse politicus Daniel Cohn-Bendit voert al campagne voor de Europese verkiezingen van mei 2019. Met de Franse president Macron keert hij zich tegen rechtse populisten. „Ze willen wél het Europese geld, maar van de Europese waarden willen ze niets weten.”

Onvermoeibaar is hij nog steeds, rebel op jaren Daniel Cohn-Bendit. Een halve eeuw geleden, in 1968, werd hij wereldberoemd als een van de aanvoerders van de studentenopstand in Parijs. Dany le Rouge was zijn bijnaam, om zijn linkse ideeën en de kleur van zijn haar.

Lees ook De hemelbestormers van ’68 zijn nu het establishment

Nu komt hij, op een zomerse herfstdag in Berlijn, precies op de afgesproken tijd aan bij Gasthaus Lentz – „woonkamer van oud-68-ers, trefpunt van europarlementariërs”, aldus een lokale krant. Cohn-Bendit, inmiddels grijs en 73 maar nog altijd jongensachtig van uitstraling, zet zijn fiets tegen een boom, begroet journalist en serveerster en zet zich aan tafel voor een gesprek. Over politiek natuurlijk.

Want Cohn-Bendit is weer op campagne-pad. Voor de Europese verkiezingen – ook al worden die pas in mei volgend jaar gehouden. En ook al heeft hij in 2014 juist afscheid genomen van het Europees Parlement, waar hij twintig jaar in zat, afwisselend voor de Franse en de Duitse Groenen.

Daniel Cohn-Bendit als 23-jarige studentenleider in het Parijs van 1968.

Foto Georges Melet/Paris Match via Getty Images

Komend jaar staat er iets ingrijpends te gebeuren in Europa, verzekert Cohn-Bendit. Zelf stelt hij zich vrijwel zeker niet meer verkiesbaar („Ik ben 73!”), maar hij wil wel zijn bijdrage leveren. Deze keer niet voor zijn eigen partij, maar voor de Franse president Macron, van wie hij een belangrijk adviseur en vertrouweling is.

Een paar maanden geleden was Cohn-Bendit, die zowel de Franse als de Duitse nationaliteit heeft, bijna de Franse minister van Milieu geworden. Maar nu heeft hij een andere missie: Macron helpen om in Europa een breed politiek samenwerkingsverband te vormen, dat de Franse president in Brussel een machtsbasis kan bieden voor zijn hervormingsplannen.

„Macron wil in het politieke centrum en op centrum-links iets nieuws in het leven roepen, en dat dwingt alle politieke families in het parlement om hun positie opnieuw te bepalen. Dat is wat er nu aan de gang is. Ook in Nederland, waar GroenLinks en D66, en ook de VVD van premier Rutte, in bepaalde opzichten met de beweging En Marche van Macron zouden kunnen sympathiseren.”

Politici als Orbán en Salvini

De Franse president wil, zoals hij dat ook in Frankrijk heeft gedaan, het oude partijenstelsel opblazen. De Europese verkiezingen gaan wat hem betreft straks over de keuze tussen twee toekomstvisies. Aan de ene kant de pro-Europese partijen die voorstander zijn van de liberale democratie. Daar tegenover de voorstanders van de „illiberale democratie”, zoals de term luidt van de Hongaarse premier Orbán, die onder meer media en universiteiten aan banden legt.

„Die keuze is onvermijdelijk. Door de opkomst van de rechtse populisten kunnen we in Europa niet gewoon doorgaan zoals de afgelopen jaren”, zegt Cohn-Bendit fel. „De Europese toekomst kan niet een beetje Hongarije zijn, een beetje Italië en een beetje Duitsland erbij gemengd. We hebben in de EU waarden, die zijn belangrijk en worden bedreigd.

De Europese toekomst kan niet een beetje Hongarije zijn, een beetje Italië en een beetje Duitsland

Daniel Cohn-Bendit

„Kijk naar politici als Orbán en Salvini (de machtige Italiaanse minister van Binnenlandse Zaken en leider van de rechts-nationalistische partij Lega, red.). Ze willen wél het Europese geld, maar van de Europese waarden willen ze niets weten.

„Hoe gevaarlijk de situatie is, zie je in Italië. Daar is bij de staatsomroep een nieuwe baas benoemd die vroeger met Russia Today heeft samengewerkt. Wie nu nóg niet ziet wat er op ons afkomt…

„Een voormalige Duitse bondskanselier, Gerhard Schröder, staat op de loonlijst van Gazprom (het Russische aardgasbedrijf, red.). We hebben echt wat te verliezen. Daarom heeft Macron gelijk dat hij dit aan de orde stelt. Als het te laat is, kan je alleen nog maar huilen.”

De beweging van Macron hoopt partijen los te weken uit verschillende politieke families in het parlement, maar vooral van de liberale fractie (ALDE) en de Groenen. „Het zal in twee fases gaan. Sommige partijen zullen zich vóór de Europese verkiezingen uitspreken voor samenwerking met En Marche. Andere zullen zich pas aansluiten als het nieuwe parlement bijeen komt. Het is een tweetrapsraket.”

‘De samenleving is gespleten’

Als Macron een succesvolle combinatie weet te smeden, is dat ook een bedreiging voor de christen-democratische Europese Volkspartij EVP, de grootste fractie in het Europees Parlement. Nu al richt Macron zijn pijlen op de EVP, waarvan onder meer de partijen van de twee tegenpolen Merkel en Orbán deel uitmaken. „Je kunt niet én voor Orbán én voor Merkel zijn”, zette de Franse president de zaak onlangs op scherp. Hoofdschuddend sluit Cohn-Bendit daarbij aan: „De leider van de EVP-fractie, Manfred Weber, zegt dat hij voorzitter van de Europese Commissie wil worden. Maar het is toch geen mens uit te leggen als de commissiepresident straks wordt geleverd door een fractie waar Orbáns partij in zit?”

Aan de zwakte van de volkspartijen ontlenen de rechtse populisten kracht, maar ook de Groenen

Daniel Cohn-Bendit

Maar ondertussen hebben juist dát soort partijen bijna overal in Europa de wind in de zeilen. Zit de politieke energie op dit moment niet vooral op rechts? „Jawel,” zegt Cohn-Bendit, „maar u bent toch correspondent in Duitsland? Nou, waar zit daar de energie nog meer? Precies, bij de Groenen! De samenleving is gespleten. Aan de zwakte van de volkspartijen ontlenen de rechtse populisten kracht, maar ook de Groenen.”

Veel mensen zien hun verzet tegen de komst van vluchtelingen naar Europa als een opstand, een opstand tegen de elite. Maar daar wil Cohn-Bendit niets van weten. „Elite? Dat is altijd het argument geweest van stalinisten en extreemrechts. Ik ken de leider van de [rechts-radicale] AfD, Alexander Gauland, nog uit de jaren tachtig, toen hij bij de CDU zat en directeur was van het kabinet van de burgemeester van Frankfurt. Als hij geen elite is, dan weet ik niet wat elite betekent.

„De demonstranten die tegen de vluchtelingenpolitiek de straat op gaan en roepen ‘Wij zijn het volk’, vergelijken zich met de mensen die in de nadagen van de DDR demonstreerden en hetzelfde riepen. Maar destijds was het een beweging die namens een meerderheid van de bevolking tegen de machthebbers kon zeggen: jullie vertegenwoordigen ons niet. Nu gaat het om slechts een deel van de bevolking, van 20 hooguit 25 procent.”

Lees meer over de winst van groene politici: Krijgen we te maken met een ‘groene golf’ in Europa?

Gevlucht voor de nazi’s

Cohn-Bendit is geboren in Frankrijk, zijn joodse ouders waren in 1933 uit Duitsland gevlucht voor de nazi’s. In de jaren vijftig ging hij naar school in Duitsland en hij studeerde weer in Frankrijk. Hij belichaamt in zekere zin de Frans-Duitse verzoening. Gelooft hij dat Frankrijk en Duitsland de politieke kracht hebben om de EU een nieuwe impuls te geven?

„Het móet. Zonder Frans-Duitse samenwerking krijg je in Europa geen veranderingen van de grond. En die zijn nodig. Over dertig jaar zal geen van de lidstaten nog lid zijn van de G7, de groep van grootste industrielanden. Misschien zitten er dan nog twee bij de G20. Misschien. Dus als we onze vrijheid, onze autonomie, onze ideeën over sociale voorzieningen willen verdedigen, dan hebben we Europa nodig.

„Het probleem dat we nu hebben is de zwakte van Duitsland, de zwakte van de bondskanselier. In Frankrijk is men diep teleurgesteld dat nog altijd nauwelijks iets gebeurd is met de hervormingsvoorstellen van Macron. Men kijkt verbijsterd naar Berlijn en begrijpt niet wat daar gebeurt. Duitsland staat erom bekend dat het doortastend kan optreden, maar lijkt nu volkomen verlamd.

„Op zeker moment zal Merkel toch kleur moeten bekennen en moeten kiezen voor versterking van Europa. Ze is altijd bang voor een deel van haar partij en de CSU, maar ik vertrouw erop dat Macron haar kan overtuigen. Ze is gefascineerd door hem. Ze ziet dat zijn ideeën Europa kunnen stabiliseren.”

Op 27 oktober is Daniel Cohn-Bendit een van de sprekers tijdens de Nacht van de Geschiedenis in het Rijksmuseum.
    • Juurd Eijsvoogel