De roeier die beroemd werd met de camera

Icoon Co Rentmeester was Nederlands roeikampioen, maar werd in Amerika bekend als fotograaf. Deze maand wordt zijn werk getoond in New York.

Co Rentmeester als fotograaf bij de gedemilitariseerde zone in Vietnam, eind jaren zestig. Foto Co Rentmeester/The LIFE Picture Collection/Getty Images

‘Als roeier wilde ik mijn hele loopbaan bewijzen dat ik beter ben dan de anderen en die drang kreeg ik ook als fotograaf”, zegt Co Rentmeester (82), geboren in Amsterdam, opgegroeid in Arnhem en tweevoudig winnaar van de World Press Photo. „Ik ben een fanatiek jongetje en wil de jongetjes die naast me staan verslaan.”

Jacobus ‘Co’ Rentmeester vertelt het per telefoon vanuit zijn huis in Westhampton Beach op Long Island, New York. De woorden die hij in het anderhalf uur durende interview zal gebruiken zijn volgens hem „soms een beetje raar”, maar dat valt mee. Rentmeester spreekt na al die jaren Amerika goed, bijna accentloos Nederlands.

De Nederlands roeikampioen in de skiff en dubbeltwee van 1959 en 1960 kwam eerder dit jaar in het nieuws door zijn slepende rechtszaak tegen Nike. Rentmeester diende al in de jaren tachtig een klacht in omdat zijn beroemdste sportfoto zonder zijn toestemming is gebruikt om Michael Jordans kleding- en schoenenmerk groot te maken. Kijk maar eens goed naar Air Jordans befaamde Jumpman-logo. Volgens Rentmeester is dit overduidelijk gebaseerd op een door hem geënsceneerde foto uit 1984. Hij kreeg dat jaar van het gerenommeerde tijdschrift Life de opdracht een serie te maken over sporters op de Spelen van Los Angeles. Een van hen was basketballer Michael Jordan.

Co Rentmeester, thuis op Long Island, New York. Foto Cynthia van Elk

Rentmeester verloor de rechtszaak en hij haat verliezen. Zo was hij al als sporter. Hij werd op zijn veertiende lid van Willem III in zijn geboorteplaats Amsterdam. De beste roeiers zeiden tegen hem: „Je moet eerst maar eens in de skiff gaan roeien om te bewijzen dat je het waard bent.” Hij ergerde zich aan hun arrogantie en hij trainde harder dan wie ook. Hij had blaren, zijn dijen brandden, hij kon bijna niet meer ademen, maar moest door. Roeien in een skiff is volgens Rentmeester „een kunstvorm en wat masochistisch”.

Binnen korte tijd versloeg hij zijn teamgenoten en toen moest hij zich bewijzen op de Bosbaan in Amstelveen. Hij versloeg eerst Nederlanders en daarna Duitsers en Belgen. Als zeventienjarige had Rentmeester alles gewonnen bij de junioren en hij begon te dromen van een gouden medaille op de Spelen in Rome. Iemand van de roeibond zei: „Je moet meedoen in de dubbeltwee. Dan maak je meer kans.” Hij luisterde en vormde een team met Peter Bakker. Ze zorgden voor een sensatie door een belangrijke wedstrijd in Luzern te winnen en vervolgens het NK en de Holland Beker. Vijf dagen voor het begin van de Spelen roeiden Bakker en hij op de Bosbaan en ze vestigden een baanrecord. Er hing een jubelstemming en alle kenners wisten zeker dat Rentmeester en Bakker een medaille zouden winnen.

De Nederlandse dubbeltwee eindigde uiteindelijk als vijfde. Dat is het grote verdriet uit Rentmeesters leven en hij zegt: „Ik heb verloren op de Spelen en het zit me eigenlijk nog steeds dwars dat die finale zo slecht ging. Beatrix was naar Rome gekomen om de medaille alvast met ons te vieren, maar ik was volkomen overtraind. Pijnlijk, ik zou het niet anders kunnen beschrijven.”

Emigratie naar Amerika

Hij emigreerde in januari 1961 naar Amerika waar twee zusjes van hem woonden en hij zwoegde voor 1,12 dollar per uur „in de nachtploeg van een houtfabriek”. Overdag ging hij naar school om zijn Engels te verbeteren en hij maakte vooral veel foto’s, zegt Rentmeester. „Mijn vader had een Duitse Rolleiflex-camera die hij meenam als we gingen vissen. Dat fascineerde me enorm en sinds die tijd draag ik altijd een camera om mijn nek. Tijdens een etentje met een Amerikaans echtpaar liet ik de foto’s zien die ik had genomen tijdens de Spelen in Rome. Ze vonden dat ik naar de Art Center College of Design in Los Angeles moest gaan. Ik kreeg een beurs aangeboden en werkte als pompbediende om filmrolletjes voor mijn camera te kunnen kopen.”

De camera van Rentmeester die werd doorboord door een kogel van een scherpschutter in de Vietnam-oorlog. Foto Cynthia van Elk

In 1965 braken er rassenrellen uit in het getto Watts in LA. Rentmeester zette een Bethlehem Steelhelm op en reed naar het ‘oorlogsgebied’. Er waren „branden aan de gang” en er werd gestolen, geplunderd en hij zag „steekpartijen”. Hij was de enige witte fotograaf, werkte 48 uur zonder te slapen en Life publiceerde een coverstory van dertien pagina’s. Een jaar later ging Rentmeester voor Life naar Azië. Hij kreeg malaria in Laos en werd bij Saigon door een sluipschutter van de Vietcong in zijn hand geschoten. Een skiffeur geeft nooit op; hij maakte foto’s die over de hele wereld werden gezien en bewonderd. Een daarvan was van een Amerikaanse schutter die door het vizier van zijn M-48 tank kijkt. De roeier met de camera won er in 1967 de World Press Photo mee – het was de eerste keer dat een kleurenfoto won.

In 1972 had hij genoeg van het wereldnieuws en hij fotografeerde wekenlang sneeuwaapjes in Japan en orang-oetangs in Borneo. Hij kreeg dat jaar een andere droomopdracht. De Amerikaanse roeier Jim Dietz ging als skiffeur naar de Spelen in München en Rentmeester mocht hem van Life een week volgen. Hij wist uit ervaring dat het eenzame lijden van de skiffeur tot geweldige foto’s kon leiden en hij maakte een serie van zeven pagina’s.

Beste sportfoto

Datzelfde jaar maakte hij de foto waarmee hij in 1973 de World Press voor beste sportfoto zou winnen. Zwemmer Mark Spitz weigerde zich te laten regisseren en Rentmeester huurde een rolstoel die hij langs de zijkant van het zwembad zette. Zijn assistent duwde de rolstoel voort als Spitz naar de overkant zwom en Rentmeester probeerde het fenomeen met een langzame sluitersnelheid vast te leggen. Het was bijna onmogelijk zijn camera compleet stil te houden, maar het lukte en Rentmeester legde met de scherpte van een close-up Spitz’ grimas en de beweging van het water vast.

De cover van Life op 18 augustus 1972, zwemlegende Mark Spitz, gefotografeerd door Co Rentmeester. Foto Co Rentmeester/The LIFE Premium Collection/Getty Images

Elf jaar later maakte Rentmeester opnieuw een legendarisch geworden foto. Hij zette Michael Jordan op een met gras begroeide heuvel in North Carolina en kwam op het idee hem de grand jeté-pose uit het ballet te laten uitvoeren. Terugkijkend zegt Rentmeester: „Ik probeerde sport altijd op een andere manier te laten zien en gebruikte mijn achtergrond als roeier om dieper te graven. Dat deed ik ook met die Jordan-foto. Hij had net een contract bij de Chicago Bulls getekend en ik ging naar zijn campus om de foto te maken. Ik wilde dat niet doen op een normaal basketbalveld en probeerde de kijkers het idee te geven dat Jordan echt de zwaartekracht trotseerde.”

Auteursrecht

Time rekende de foto in 2016 tot de ‘100 most influential Images of All Time’. Rentmeester kijkt door de juridische strijd met Nike met gemengde gevoelens op zijn foto terug. Tijdens een zitting in februari 2018 bepaalden drie rechters dat Nike Rentmeesters auteursrecht niet had geschonden. Het ‘algemene idee of concept’ was dan wel ‘vergelijkbaar’, maar Rentmeester had geen ‘monopolie’ op de grand jeté. Er is volgens Rentmeester een kleine kans dat de vete nog verder zal worden uitgevochten bij het Hooggerechtshof, maar hij houdt inmiddels rekening met een definitieve afwijzing.

Hij praat ook liever over de mooie dingen in zijn leven. Hij coacht high school-roeiers die beurzen willen verdienen voor Ivy League-universiteiten. Hij woont aan het water en heeft zijn eigen steiger en coachbootje. Hij heeft hartproblemen en suikerziekte, maar roeit drie keer per week op de ergometer en op het water en hij zegt: „I love the sport.”

Het verhaal over Co Rentmeester uit 2002: Een avonturier keert terug naar zijn oude liefde

De laatste tijd was hij vooral bezig materiaal te verzamelen voor een Rentmeester-eerbetoon op de Lucie Awards. De uitreiking is op 28 oktober in Carnegie Hall, volgens Rentmeester „een heel beroemd gebouw in New York, zeg maar zoals het Rijksmuseum in Holland”. Er komt een videopresentatie van zijn 45 beste sportfoto’s, waaronder die van Mark Spitz en skiffeur Jim Dietz en „de Jordanfoto komt er natuurlijk ook in voor”. Zijn vrouw Els zal „een lange jurk moeten dragen” en Co zelf komt „opdraven in een keurig zwart pakje en een strikje om mijn nek”. Rentmeester krijgt een prijs voor „de beste prestaties in sportfotografie” en hij zegt: „So dat is toch wel leuk en wellicht een mooiere aanleiding voor een verhaal dan de Jordan-zaak.”

    • Erik Brouwer