Italië dreigt een splijtzwam te worden in de eurozone

Europese begroting Rome wil de groei aanjagen ten koste van een oplopend begrotingstekort. Brussel reageert scherp, premier Rutte is sowieso fel tegen.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Italiaanse premier Giuseppe Conte. Foto John Thys / AFP

Italië riskeert met zijn begrotingsplannen een „historische afwijking” van de Europese afspraken over financiële stabiliteit en economische groei.

Dat schrijft de Europese Commissie in een brandbrief aan het Italiaanse kabinet. Eurocommissaris Pierre Moscovici (Financiën) overhandigde de brief donderdagmiddag persoonlijk in Rome aan de Italiaanse minister van Financiën Giuseppe Tria.

Deze ongebruikelijk snelle reactie uit Brussel betekent een nieuwe escalatie in het conflict in Europa over de Italiaanse plannen.

De coalitie van Lega en de Vijfsterrenbeweging wil volgend jaar met forse uitgavenverhogingen de economische groei aanjagen. Dat leidt tot een begrotingstekort van 2,4 procent, 1,6 procentpunt hoger dan Italië volgens de criteria van de eurozone in 2019 zou moeten hebben.

Lees ook: Rome ligt op ramkoers met Brussel over begroting

Pas sinds afgelopen dinsdagochtend bestudeert de Europese Commissie de begrotingen van alle lidstaten van de eurozone. Ze heeft daar twee weken de tijd voor, maar in het geval van Italië bleek twee dagen voldoende voor een eerste oordeel.

Scherpe kritiek Rutte

Tijdens de Eurozonetop donderdag in Brussel waren de zorgen over de Italiaanse begrotingsplannen en de gevolgen daarvan voor de hele eurozone het gesprek van de dag.

Premier Mark Rutte (VVD) was een van de scherpste critici. Hij wees de Italiaanse premier Giuseppe Conte in een gesprek in de marge van de top op zijn „grote zorgen” en de risico’s voor de andere eurolanden.

Lenen op de financiële markten is voor Italië, de derde economie in de eurozone, aanzienlijk duurder geworden sinds de begrotingsplannen bekend zijn. Daardoor kan het uiteindelijk moeilijker worden de hoge Italiaanse staatschuld – 131 procent van het bbp, bij een Europese norm van 60 procent – te financieren. Italiaanse banken, die daar een groot aandeel in hebben, zouden hierdoor op een gegeven moment onder druk kunnen komen.

De Italiaanse regering toont zich tot nu toe niet onder de indruk. Conte verdedigde in Brussel de „mooie” begroting met de mededeling dat er „geen ruimte” meer is voor aanpassingen. Minister van Financiën Tria erkende donderdag de Europese zorgen wel, maar zei ze niet te delen. Eerder zeiden de Italianen hun begrotingsplannen te zien als het begin van een strijd voor een andere consensus in Europa over het financieel-economische beleid. Die zou minder gericht moeten zijn op bezuinigingen en hervormingen, en meer op het aanjagen van binnenlandse consumptie.

De Italiaanse regering wordt door Brussel nu om opheldering gevraagd over de plannen. Dat is een eerste stap van een procedure die uiteindelijk kan leiden tot het geheel afwijzen van de begroting door de Europese Commissie. Dat is nog niet eerder gebeurd met een lidstaat.

Hoeder

De lidstaten bespraken de Italiaanse plannen niet collectief op de Eurotop, onder verwijzing naar de rol van de Europese Commissie als hoeder van de Europese afspraken. Toch bleek dat de Italiaanse kwestie een splijtzwam dreigt te worden in de eurozone.

Daarin staan met name Nederland en Frankrijk tegenover elkaar. Premier Rutte vertelde na afloop dat hij tegenover zijn collega’s een verband heeft gelegd tussen de Italiaanse afwijking van de regels en het debat over hervormingen die de eurozone weerbaarder moeten maken tegen financiële schokken.

Daarover wil de EU in december een akkoord bereiken. Maar volgens Rutte wordt het „lastig” te beslissen over „gevoelige kwesties” hierbij. Dat geldt in Nederlandse ogen zowel voor voorstellen rond de bankenunie als het Europese stabiliteitsmechanisme, die het collectieve vermogen van de eurozone om te reageren op schokken moet versterken.

De Franse president Emmanuel Macron zei dat Europa de hervorming van de eurozone juist moet „versnellen” om politieke crises te voorkomen. Hij vindt dat een gebrek aan Europese solidariteit „de opkomst van extreme partijen” voedt, zoals van de populistische Lega en Vijfsterrenbeweging in Italië.

Pikant aan deze botsing is dat Rutte en Macron in de afgelopen maanden juist toenadering zochten om in de aanloop naar de Europese verkiezingen van 2019 op te trekken tegen „nationalisten en populisten”. Zij stellen dat Europa door hervormingen juist sterker moet worden.

In de praktijk hebben zij vaak verschillende ideeën over hoe dit dan moet gebeuren. De Nederlanders vinden op veel gebieden dat eerst de bestaande afspraken maar eens goed uitgevoerd moeten worden, voordat nieuwe ingrijpende – en in Nederlandse ogen te kostbare – hervormingen worden doorgevoerd.

Macron probeert juist de leiding te nemen richting meer Europese integratie, liefst in samenwerking met de Duitse bondskanselier Angela Merkel. Deze zomer smeedden Frankrijk en Duitsland in het Duitse slot Meseberg een plan voor de eurozone.

    • René Moerland