In deze zaken zette het OM dwangmiddelen in tegen journalisten

Foto Lex van Lieshout/ANP

Het Openbaar Ministerie zette tussen 2015 en 2018 in vijftien gevallen dwangmiddelen in tegen journalisten, zo bleek woensdag uit een op verzoek van NRC vrijgegeven lijst. Om welke zaken ging het precies?

2015

1. De Stentor: Justitie vraagt belgegevens op van een journalist Anne Boer van regionale krant De Stentor. Boer onthult eerder dat jaar in de krant het bestaan van een ondergrond netwerk van mensen die kinderen uit handen van jeugdzorg willen houden. Justitie hoopt via de gegevens bij der verblijfplaats van een tienjarige te komen die door de journalist is geïnterviewd. De gegevens worden uiteindelijk uit het dossier gehaald en vernietigd. Het College van procureurs-generaal is niet vooraf ingelicht.

2. Strafrechtelijk onderzoek: Justitie vordert - op verzoek van een journalist van een televisieprogramma - gegevens die mogelijk bruikbaar zijn in een strafrechtelijk onderzoek dat nu nog altijd loopt. In maart 2016 volgt nog een tweede bevel. Om welk programma het gaat, zegt het OM niet. Ook hier is het College niet geïnformeerd. “Omdat in dit geval echter het bevel is ingezet in afstemming met de journalist en zijn werkgever waren geen journalistieke belangen in het geding”, schrijft het OM nu.

2016

3. Illegaal vuurwerk: Een medewerker van een televisieprogramma wordt als verdachte aangehouden en verhoord in verband met een voorgenomen aankoop van illegaal vuurwerk. De zaak wordt geseponeerd.

4. Moord op Martin Kok: Oud-crimineel en misdaadjournalist wordt in december doodgeschoten. Naar aanleiding van de liquidatie neemt justitie gegevensdragers in die van Kok waren “in het kader van waarheidsvinding”. De zaak loopt nog altijd.

2017

5. Dodelijk ongeval: Het OM vordert, na een machtiging van de rechter-commissaris, foto’s en via’s bij de beheerder van een - onbekende - nieuwswebsite. De beelden zouden volgens justitie nodig zijn “voor een onderzoek naar een verkeersongeval waarbij een dode was gevallen”. Omdat de beelden waren gemaakt op een openbare locatie zijn er geen journalistieke belangen in het geding, zegt het OM. De inzet van het dwangmiddel is niet aan het College voorgelegd.

6. MH17: Een journalist en cameraman bezoeken de locatie waar vlucht MH17 is neergestort. Ze nemen menselijke resten mee, waarop het OM beslag laat leggen bij aankomst op Schiphol. Het College is pas achteraf geïnformeerd.

7. Radar: Redacteuren van TROS Radar worden verhoord vanwege mogelijke identiteitsfraude en valsheid in geschrifte. Voor het programma hebben zij valse doktersrecepten gemaakt om aan te tonen dat het controlesysteem van apotheken faalt. Twee huisartsen doorzagen de fraude en deden aangifte. De zaken worden geseponeerd.

Lees ook: OM probeerde BD-journalist ook af te luisteren

8.Brabants Dagblad: De belgegevens van journalist Jos van de Ven van het Brabants Dagblad worden opgevraagd. Hij heeft eerder met een bron gesproken die de namen van sollicitanten noemt voor de burgemeestersbenoeming in Den Bosch. Justitie maakt ook plannen om een gesprek af te luisteren tussen de twee, maar zet die op het laatste moment niet door. OM geeft toe niet volgens de eigen richtlijnen te hebben gehandeld en zegt de informatie niet als bewijs te gebruiken.

9. Freelance-fotograaf NRC aangehouden: Een freelance-fotograaf die ook voor NRC werkt wordt aangehouden nadat hij weigert foto’s af te staan die gemaakt zijn van een vechtpartij tussen een militair en activist. De geheugenkaart waarop de foto’s stonden wordt in beslag genomen. Justitie erkent later in strijd met de eigen richtlijnen te hebben gehandeld en biedt excuses aan. De zaak wordt geseponeerd.

10. MediaTV: De belgegevens van fotograaf Joey Bremer van website MediaTV worden in oktober 2017 en in februari 2018 opgevraagd. Het doel is het achterhalen van een lek bij de politie waarmee Bremer gepraat zou hebben. Bremer wordt getipt over de acties van het OM. In de zomer van 2018 geeft het parket uiteindelijk toe niet volgens de eigen richtlijnen te hebben gehandeld. De verkregen informatie wordt vernietigd.

11: Illegaal vuurwerk: een productiemaatschappij bezit illegaal vuurwerk. De maatschappij en eindredacteur worden meegenomen vanwege het overtreden van vuurwerkwetgeving. Het College wordt achteraf geïnformeerd. De zaak tegen de eindredacteur is geseponeerd, die tegen de productiemaatschappij loopt nog.

2018

RTV Noord: een journalist van RTV Noord wordt aangehouden voor het bezit van illegaal vuurwerk. Het College wordt achteraf geïnformeerd. De zaak loopt nog. Mulder zelf vertrekt bij RTV Noord nadat blijkt dat het betreffende item in scene is gezet.

Lees ook: OM luisterde journalist af in moordzaak broer Nabil B.

13. Kroongetuige: Justitie neemt een gesprek tussen een journalist en een bron op en verkrijgt hiervoor een machtiging van de rechter-commissaris. De opname gebeurt vanwege een onderzoek naar de moord op de broer van een kroongetuige in een grote strafzaak. Het OM erkent dat gehandeld is in strijd met de eigen richtlijnen en bergt het opgenomen gesprek op in een kluis. Later wordt het vernietigd.

14.Zembla: Zembla-journalist Ton van der Ham wordt de toegang tot het UMC Utrecht ontzegd na een conflict over het bijwonen van een lezing met een camera. Het ziekenhuis stelt dat hij tegen de regels in filmopnames maakte bij de uitgang van de zaal, Van der Ham heeft dat altijd ontkend. Hij werd vervolgens opgepakt door de politie en zeven uur lang vastgehouden op verdenking van huisvredebreuk. De zaak is geseponeerd.

15.Simpel Media: Productiemaatschappij Simpel Media maakt voor het programma Moord of Zelfmoord een aflevering over een vrouw waarvan meerdere echtgenotes onder verdachte omstandigheden zijn overleden. Presentator Kees van der Spek benadert zelf het OM voor een gesprek en levert materiaal aan, op verzoek van Justitie. De vordering wordt niet gemeld aan het College. Aangezien de journalist zelf heeft meegewerkt zijn er volgens het OM geen journalistieke belangen geschaad.

    • Jorg Leijten