Opinie

    • Frits Abrahams

Vijand van het volk

Onlangs moest ik op één dag twee keer sterk aan Harry Wu denken. Harry who? Ja, Harry Wu. Hij heeft in 1994 een prachtig boek geschreven: Bitter Winds – A Memoir of My Years in China’s Gulag, destijds door Jaap van der Wijk vertaald onder de titel Bittere Kou.

Het boek is vrijwel vergeten, zoals met dergelijke non-fictieboeken vaker gebeurt. Ze lijken tijdgebonden, maar Bittere Kou is juist van alle tijden omdat daarin het lot beschreven wordt van mensen die slachtoffer zijn van institutionele kwaadaardigheid. Ik dacht al zo’n beetje te weten wat dat betekent, reden waarom ik Harry Wu jarenlang ongelezen liet. Schande, merkte ik toen ik er in een opwelling toch eens aan begon.

De Chinese autoriteiten lieten Wu in 1960 arresteren en dwongen hem, zonder veroordeling, tot een negentien jaar durend verblijf onder barbaarse omstandigheden in allerlei strafkampen. Toen hij vrijkwam, week hij uit naar Amerika waar hij met Carolyn Wakeman, assistent-hoogleraar journalistiek, zijn memoires schreef. „Soms stond hij enthousiast uit zijn stoel op”, schrijft Wakeman in haar inleiding, „om mij voor te doen hoe hij kikkers ving met een strop, hoe men een grotwoning uitgroef of hoe men gevangenen knevelde. Soms ook huilde hij.”

Op die dag dat ik aan Harry Wu moest denken, had ik eerst een artikel gelezen over Meng Hongwei, de ex-topman van Interpol, die onlangs spoorloos in China verdween. De Chinese autoriteiten, daar heb je ze weer, lieten weten dat hij van corruptie en andere vergrijpen wordt verdacht.

Even later zag ik op de Dam een indringende demonstratie van Falun Gong, een populaire, spirituele beweging in China die sinds 1999 verboden is en op grote schaal vervolgd wordt. De demonstranten hadden schokkende foto’s opgehangen van aanhangers die door mannen-in-pak in elkaar werden geslagen. Het werd heel professioneel gedaan, dat slaan.

Zou er wel wezenlijk zo veel in China zijn veranderd als sommige commentatoren ons willen doen geloven, vroeg ik me af. Of is de rechteloosheid van de gewone burger er nog even groot als in de jaren dat Wu moest lijden onder het regime van Mao?

Wat Wu overkwam, was Josef K. al eerder overkomen in die beroemde beginzin van Kafka’s Het proces: „Iemand moest Josef K. belasterd hebben, want zonder dat hij iets kwaads gedaan had, werd hij op een ochtend gearresteerd.”

Wu kwam uit de hogere middenklasse, wat hem in de ogen van de communistische heersers uiterst verdacht maakte. Hij werd al tijdens zijn studie gepest en weggezet als ‘vijand van het volk’. Omdat hij nogal eigengereid was, bleek verbanning naar de strafkampen onvermijdelijk. Van wat hij daar heeft meegemaakt, zal ik me vooral de honger blijven herinneren. Die kon zo gruwelijk worden dat de gevangenen op zoek gingen naar de voorraadkamers van muizen en ratten.

Wu overleefde het, zijn boek werd een bestseller, even was hij beroemd. Eind goed, al goed? Helaas. In 2015 werd Wu beschuldigd door een vrouw in Virginia, Wang Jin geheten, van seksueel misbruik van haar en drie minderjarige vrouwen van wie zij de voogd was. De zaak zou in januari 2017 voorkomen, maar Wu overleed in april 2016 op 79-jarige leeftijd tijdens een vakantie.

Hij hoefde niet meer de gevangenis in.

    • Frits Abrahams