Optreden van The Velvet Underground anno 1967 met Andy Warhol, midden, op de rug gezien, uit stripbio ‘Andy’

Typex

Typex over zijn Warhol stripbiografie: ‘Andy behelst alles waar ik van hou’

Stripbiografie

Vijf jaar werkte Typex aan zijn stripbiografie over Andy Warhol. Het resultaat: ruim 500 overdonderende, maar ook ontroerende en vrolijk makende pagina’s. Het boek verschijnt deze maand in zes talen en veertien landen.

De eerste scène die hij bedacht staat op bladzijde 93. Het is ergens tussen 1951 en 1961, Andy Warhol en Jackson Pollock komen elkaar tegen in een café in New York. Ze kennen elkaar niet.

Typex: „Ik stelde me voor dat ze toevallig in hetzelfde café terechtkwamen en daar tegelijk naar de wc moesten. Dat zie ik dan voor me: een temerig, tenger mannetje samen met die enorme, drankzuchtige hunk. Andy gaat natuurlijk zittend plassen, ‘oh gatverdamme, wat is het hier vies’, eerst legt hij nog wc-papiertjes op de bril. En Pollock, die rauwdouwer, staat aan de andere kant van de deur te hozen, met die enorme lul van hem. Andy zit op zijn papiertjes, hij hoort Pollock vanachter de deur kreunen en steunen, zoals mannen dat doen: ‘aaaah..’, ‘pfoeoe..’ En als hij dan naar buiten stapt, druipt het van de muren: Jack the Dripper.”

Andy Warhol volgens Typex Typex

De scène die Typex het dierbaarst is, staat een paar honderd pagina’s verderop. Daar zit alles in, vindt hij. Bladzijde 417, Andy Warhol wandelt met zijn hondje Archie door Central Park. Het is pakweg 1975, hij is de beroemde popart-kunstenaar geworden, heeft films gemaakt en brengt nu een tijdschrift uit, Interview. In het park komt hij Lou Reed tegen („Archie, kijk wie het is: het is papa’s vriend Lou!”). Ze gaan samen op een bankje zitten en praten over de dingen die ertoe doen: Andy’s geliefde van het moment („Ander onderwerp...”), Candy Darling, de transseksuele icoon die figureerde in twee van Warhols films en in 1974 aan lymfeklierkanker overleed toen ze 29 was („O, over Candy kan ik echt niet praten, het is allemaal veel te veel”), Andy’s in 1972 overleden moeder, een feit dat hij een tijdlang verzwijgt voor de buitenwereld („O, met mijn moeder gaat het prima”). Dan, een stapeltje Interviews op schoot, terwijl Lou Reed onhandig Archie aan de lijn houdt: „Luister Lou, ik wil je wat vragen maar je moet eerlijk tegen me zijn.” „Tuurlijk Andy, wat je maar wilt… brand los.” Met een gezicht dat pure wanhoop uitdrukt: „Vind je mij meer punk of disco?”

500 pagina's, 10 tekenstijlen

Vorige week verscheen Andy, de vele levens van Andy Warhol: een overdonderende, maar tegelijk ontroerende en vrolijk stemmende stripbiografie van meer dan 500 pagina’s. Typex heeft er vijf jaar aan gewerkt, het boek is opgedeeld in tien chronologisch geordende hoofdstukken, die steeds in een andere, aan die tijd verbonden stijl en kleurstelling zijn uitgevoerd. Eerder besteedde hij drie jaar aan Rembrandt, een al even monumentale graphic novel. Andy verschijnt in zes talen en veertien landen.

Het feesttijdperk: 1966-1967 in Typex’ ‘Andy’ Typex

Ook Rembrandt, dat hij schreef in opdracht van het Rijksmuseum, was een internationaal succes.

Typex (56), een pseudoniem, zijn echte naam Raymond Koot gebruikt hij liever niet, ontvangt aan de keukentafel in Amsterdam: daar, in de huiskamer en ’s nachts in zijn studiootje op zolder werkte hij die vijf jaar tien à twaalf uur per dag aan het boek. Achterin Andy staat een belofte aan zijn vrouw Joli. „Oké, oké: ik beloof dat ik nooit meer zo’n megalomaan project op me zal nemen!” Rembrandt liep een jaar uit. „We zagen elkaar bijna niet meer, mijn vrouw had echt een hekel aan dat project”.

Cover van Typex' stripbio ‘Andy, de vele levens van Andy Warhol’ Typex, uitgeverij Scratch

Dus toen dacht je: kom, ik doe het nog een keer?

„Ik wou het ook overdoen om het nu eens goed aan te pakken. Deze keer heb ik het boek zitten maken waar ze bij was. Als zij dan ’s avonds tv zat te kijken, kon ik horen waar ze naar keek en gaf ik ook gewoon commentaar. Dus ik was steeds aanwezig. En als zij naar bed ging, werkte ik nog een paar uur door. Het waren lange dagen, maar het is ook gewoon lekker hè: poppetjes tekenen en plaatjes draaien. Het is niet alsof ik in de mijnen sta. En dit boek is in principe niet uit de hand gelopen, omdat ik het nooit in de hand had, haha.”

Lees ook over het Andy-Warholmuseum in Medzilaborce, in het arme oosten van Slowakije: De broer van Warhol

Anders dan Rembrandt, was Andy zijn eigen initiatief. „Ik wilde iets dat dichter bij me lag. Iggy Pop heb ik overwogen, ik heb zelfs nog afspraken gemaakt met zijn manager. The Velvet Underground, mijn favoriete band aller tijden: had gekund. Picasso: kon ook. Maar Andy Warhol heeft alles, hij behelst de hele eeuw en alle dingen waar ik van hou. En dan nog die tegenstrijdigheden van hem: een baanbrekende kunstenaar die overkomt als een halve mongool, een moeilijk karakter waardoor hij tegelijk aantrok en afstootte.”

De beginjaren: de kleine Andy, in jaren 30 -stijl getekend door Typex in ‘Andy’ Typex

Voor Andy ging Typex naar het Andy Warhol Museum in Pittsburgh, waar Andrew Warhola (1928-1987) werd geboren als derde kind van Roetheense immigranten uit Miková (Slowakije). Typex sprak er met familie, las talloze biografieën, bekeek tientallen films (Warhol maakte er 160). Maar anders dan de biografieën die hij doornam, is Typex’s Andy geen non-fictie: feitelijke fictie, noemt hij zelf het mengen van feiten met verzinsels.

Bij Rembrandt moest het wel zo, over hem is weinig bekend. Over Andy Warhol des te meer. Vanwaar dan toch deze aanpak?

„Van het lezen van al die biografieën stak ik veel op, maar ze zijn wel gekleurd: er zit bijna altijd een oordeel in. Hoe vaak ik mensen niet heb horen zeggen: ‘Het was wel een lul, hè?’ Hoezo? Ken je hem? Ben je hem ooit tegengekomen? Ook bij mij staan alle feiten gewoon in het boek, er zullen genoeg lezers zijn die straks zeggen: wat een vreselijke figuur. Maar dat was ook de indruk die hij wilde geven, hij heeft zichzelf nooit mooier gemaakt dan hij was. Mijn doel was: de lezer zoveel handvatten geven dat hij zelf een mening kan vormen, in plaats van de mening van de biograaf over te nemen. Om die reden verzin ik dingen die hadden kunnen gebeuren, dat vind ik eerlijker. Van die andere verhalen weet je ook niet of het allemaal klopt. Juist doordat je het hebt verzonnen, maak je een geloofwaardig verhaal.”

De verzonnen scènes komen voort uit eigen ervaringen („Toen ik zelf naar de kunstacademie ging, was het net alsof de poorten van de hemel opengingen: eindelijk was niet alleen ik, maar iedereen raar”), maar vooral uit zijn onderzoek, dat hem al met al pakweg twee van de vijf jaar kostte. Een voorbeeld: „Op de middelbare school had Andy een vriendin, Elly. Ik zag dat ze een joodse achternaam had, toen heb ik ervan gemaakt dat het twee kneuzen waren die elkaar opzochten: zij een beetje te dik en met pluizig haar waar ze zich voor schaamde, hij met jeugdpuistjes en witte enkelsokjes. Allebei hebben ze een hekel aan gymnastiek. Op die manier maak ik een karakter, de precieze gebeurtenis doet er minder toe.”

Lees ook over Andy Warhols tekeningen: Jonge Andy Warhol zoekt met trilhand naar een eigen stijl

Ander voorbeeld, bladzijde 402: Andy legt een zakdoekje van zijn overleden moeder op zijn hoofd, voordat hij zijn pruik opzet. „Dat lees je dan ergens. En het zegt zoveel.”

Soms ook ontstond de fictie simpelweg door te googelen. Op bladzijde 76 loopt een ongelukkige Andy in de regen langs een muur met montere filmposters: From here to eternity, The incredible shrinking man. „Dat is het voordeel van vijf jaar hieraan werken, ik verzin zoiets niet meteen. Eerst is het: hij loopt daar en het regent. Vervolgens denk ik: wat had je toen voor films. Dan ga ik kijken in dat jaar: die en die. Oh, dat wordt lachen, denk ik dan. Het goeie van iets steeds opnieuw oppakken is dat het steeds rijker wordt.”

Hij vindt het ook mooi als je iets bij eerste lezing wel ziet, maar niet meteen begrijpt. Zoals het gebaar van stripfiguur Dick Tracy, die onderaan de allereerste bladzijde op zijn horloge wijst. „Naast hem staat een tekst in het Roetheens. Als je die vertaalt, betekent het: ‘Tijd om naar bed te gaan.’ Ik denk dat Andy’s moeder dat zei nadat ze hem had voorgelezen.”

Is Andy Warhol nu iemand anders voor je dan vijf jaar geleden?

„Absoluut. Eerst was hij een oppervlakkige figuur voor me. Nu gaat mijn sympathie naar hem uit: hoe kun je een hard oordeel over hem hebben als je hem hebt leren kennen als jochie. Zijn familie praat ook nog altijd vol liefde over hem. Dan zeg ik: maar er stonden in die tijd toch ook dingen in de krant dat jullie dachten: oei. Maar nee, daar gaat het ze niet om. Ze zien hem als heel begaan, very caring. En dat was hij ook hè, het was een gevert en een nemert.”

Zelf kan hij „er nog steeds om huilen” wanneer hij de pagina’s herleest die hij maakte over Edie Sedgwick, Warhols glamoureuze, maar depressieve muze die hem later verliet. Ze overleed aan een overdosis. Ook Andy Warhol stierf eenzaam, aan een hartstilstand in het ziekenhuis. Maar daar eindigt Andy niet. In de stripbiografie wordt hij weer wakker en hervindt zijn moeder, aan de andere kant van de spiegel. Typex: „Een happy end. En omdat het fictie is, kan dat.”

    • Gretha Pama