Opinie

    • Coen van Zwol

Toen Amerika nog geloofde in soft power

Coen van Zwol

‘That’s one small step for [a] man, one giant leap for mankind.” Fameuze woorden van astronaut Neil Armstrong bij zijn eerste stap op de maan op 21 juli 1969. Wat had Armstrong onder een president als Trump gezegd? „America, fuck yeah”? Met pompende vuist?

Je zou het bijna opmaken uit de verhoogde kippendrift onder Trumps aanhang toen Armstrong-biopic First Man eind augustus in Venetië in wereldpremière ging. Het hijsen van de stars en stripes op de maan komt namelijk niet in beeld. Erger nog: de (Canadese) hoofdrolspeler Ryan Gosling omschreef de maanlanding als ‘een prestatie van de hele mensheid’ en stelde dat de stoïcijnse Neil Armstrong weinig kon met grote woorden als ‘Amerikaanse held’.

Rechts Amerika ontplofte bijkans. „Totale waanzin”, tweette de Republikeinse senator Marco Rubio. Het Apollo-project, dat waren Amerikaans dollars, Amerikaanse raketten, Amerikaanse astronauten. „Het was geen VN-missie.” Fox stelde dat ‘een nationalistisch moment werd ontkend’. „Dit is vreselijk”, huiverde Trump.

Ook Edwin ‘Buzz’ Aldrin, tweede man op de maan, koos partij tegen First Man: hij tweette een foto van de maanvlag met daarbij de hashtag #proudtobeanAmerican. Aldrin heeft reden tot wrok: in de film is hij een kakelende streber, al blijft zijn onsmakelijke lobby om zelf de eerste stap op de maan te maken genadig buiten beeld.

Hoewel #boycotfirstman op Twitter niet erg aansloeg – Trump deed niet mee – bleek dit weekeind de Amerikaanse lancering van dit ‘filmevenement’ met 16,5 miljoen dollar een lichte tegenvaller. Dat ligt wellicht deels aan het succes van rivalen A Star is Born en Venom. Toch: in het extreem gepolariseerde politieke klimaat van nu zijn filmmakers gewaarschuwd. Hou je liever op de vlakte.

Lees ook de recensie van ‘First Man’: De dood is altijd aanwezig in ‘First Man’

Het gekke is dat je als Europeaan First Man als zeer Amerikaans ervaart door de verering van hard werk, toewijding en offers voor het vaderland. Gosling deed zijn omstreden uitspraak in Venetië nadat een journalist de film ‘patriottisch’ had genoemd. De Amerikaanse vlag komt zo’n twaalf keer in beeld: op mouwen en muren, gehesen door Armstrongs blije zoontje én op de maan, in een panoramashot.

Het hijsen van de maanvlag was in het echt nogal een gefrummel. Bovendien zag Buzz Aldrin bij het opstijgen dat de stuwraketten de stars and stripes in het stof bliezen. Leuk voor senator Marco Rubio om te weten: NASA’s Comité voor Symbolische Activiteiten overwoog in 1969 om een VN-vlag op de maan te planten. Het Outer Space Treaty van 1967 verbood namelijk territoriale claims op hemellichamen, en een Amerikaanse vlag suggereerde dat. Dus hees men de vlag pas na drie kwartier, na de onthulling van een plaquette die de eerste mens op de maan gedenkt: ‘We came in peace for all mankind.

In 1969 geloofde de Verenigde Staten in ‘soft power’: de wereld leefde zo massaal met de maanlanding mee omdat Amerika zich als pionier van de mensheid presenteerde. Nu kan zo’n onderneming louter bedoeld zijn om rivalen en ‘shithole countries’ met de neus op de feiten te drukken.

is filmrecensent.
    • Coen van Zwol