OM zette afgelopen jaren 15 keer dwangmiddel in tegen journalisten

Tussen 2015 en 2018 is vijftien keer een dwangmiddel zoals het afluisteren of vorderen van journalistiek bronmateriaal ingezet, blijkt na een Wob-verzoek van NRC.

Foto Lex van Lieshout/ANP

Het Openbaar Ministerie heeft de afgelopen drie jaar vijftien keer dwangmiddelen ingezet tegen journalisten. Het gaat onder meer om het afluisteren van gesprekken, het opvragen van telefoongegevens en het vorderen van journalistiek materiaal, zo blijkt uit gegevens die door NRC zijn opgevraagd met een beroep op de Wet openbaarheid van Bestuur (Wob).

Eerder nog meldde minister Ferd Grapperhaus (Justitie, CDA) in september aan de Tweede Kamer dat er voor zover hem bekend drie zaken bekend waren waarbij dwangmiddelen zijn ingezet tegen journalisten en er bij het OM “geen andere lopende onderzoeken zijn”.

Het verschil tussen de eerder gemelde drie zaken en de met via de Wob verkregen gegevens komt volgens het OM voort uit het verschil tussen het afluisteren van journalisten en de inzet van andere dwangmiddelen, zoals meenemen van journalisten voor verhoor en het innemen van journalistiek bronmateriaal. Grapperhaus schreef in de Kamerbrief alleen over het eerste soort dwangmiddelen, terwijl er dus breder ingezet is.

In een nieuwe Kamerbrief schrijft de minister dat “in de overige gevallen de bronbescherming niet in het geding was of de inbreuk op de bronbescherming gerechtvaardigd, met uitzondering van één zaak”. Die laatste zaak betreft de inbeslagname van een camera van een freelance fotograaf Chris Keulen, die onder meer voor NRC werkzaam is.

Op de lijst staat onder meer een zaak uit 2018 waarbij gegevens zijn gevorderd bij een productiemaatschappij die bezig was met een televisieprogramma over zelfdoding. “Dit is gedaan met oog op het achterhalen van de omstandigheden die hebben geleid tot de zelfdoding. (…) Nu alle betrokkenen echter hebben aangegeven vrijwillig te willen meewerken, zijn geen belangen in het geding.” Het gaat hoogstwaarschijnlijk om het bedrijf Simpel Media van journalist Kees van der Spek. Die productiemaatschappij maakt het programma ‘Moord of Zelfmoord’. Van Der Spek geeft aan dat de gegevens inderdaad vrijwillig en in samenspraak met het OM zijn overgedragen.

Brabants Dagblad

Ook staan op de lijst drie zaken waarbij de belgegevens van een journalist zijn opgevraagd. Dat gaat onder meer om een journalist van het Brabants Dagblad. Die sprak voor een verhaal over een burgemeestersbenoeming in Den Bosch met een bron uit een vertrouwenscommissie. Het OM wilde weten met wie hij had gesproken en vroeg belgegevens op zonder dat hij dat wist. Ook trof Justitie voorbereidingen om een gesprek van de journalist met de bron af te luisteren. Een machtiging hiervoor was door de rechter-commissaris afgegeven. Uiteindelijk is het middel niet ingezet. Het OM heeft hiervoor excuses aangeboden omdat niet is gehandeld conform de Aanwijzing toepassing dwangmiddelen bij journalisten.

Naar aanleiding van deze laatste zaak ontstond discussie over het inzetten van dwangmiddelen tegen journalisten. Het OM paste daarom deze aanwijzing aan. Nu moet de hoofdofficier instemmen met de toepassing van het dwangmiddel tegen een journalist en moet ook het College van procureurs-generaals worden ingelicht.

    • Jorg Leijten