May spreekt, EU denkt aan een no-deal

Brexit

„Het lijkt altijd onmogelijk tot het rond is”, aldus raadspresident Tusk aan vooravond van EU-top.

Foto Olivier Hoslet EC-president Jean-Claude Juncker (L) met EU-president Donald Tusk (R) bij een vergadering in Brussel.

De kans dat de Britten op 29 maart de EU verlaten zonder deal over de scheidingsvoorwaarden is „waarschijnlijker dan ooit”, schreef raadspresident Donald Tusk in zijn uitnodigingsbrief aan de regeringsleiders die vanavond bijeenkomen voor een Europese top over Brexit.

Het is een toespeling op een rampscenario: een plotse blokkade op Brexitdag, B-day, van al het verkeer tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie, met grote economische schade tot gevolg.

Meteen erachteraan kwam Tusk met een belangrijke nuance: de onderhandelingen tussen het VK en de EU over een ordelijke Brexit kunnen ook nog steeds wél lukken, tot op het allerlaatste moment. „Het lijkt altijd onmogelijk tot het rond is”, aldus Tusk met een, naar zijn zeggen, geleende onderhandelingswijsheid.

Op woensdag 17 oktober beantwoordden Melle Garschagen en John Hoogerwaard tussen 15.00 en 17.00 uur vragen van abonnees. Lees hier alle vragen en antwoorden over de Brexit terug

De grens rond Noord-Ierland blijft het moeilijkste probleem in de onderhandelingen: na Brexit loopt de nieuwe ‘harde grens’ tussen de Europese Unie óók tussen Ierland en Noord-Ierland. Dat willen beide partijen voorkomen, maar elk op een wijze die voor de ander onacceptabel is. Daarop lopen tot nu toe alle onderhandelingen stuk.

Dat de uitweg uit deze impasse woensdagavond al wordt gevonden, lijkt uitgesloten. Op deze top wordt niet onderhandeld over Brexit en al helemaal niet over een ingewikkelde kwestie als een grensovereenkomst. „Dat moet een solide akkoord zijn, geen politiek knutselwerk”, zegt een Europese diplomaat.

Theresa May is wel uitgenodigd om aan het einde van de middag in Brussel „haar visie te geven” – net als vorige maand op de informele top in Salzburg. Net als toen zullen de regeringsleiders van de overige 27 lidstaten beleefd naar haar luisteren, en niets terugzeggen.

Voorbereidingen

Als May klaar is, vertrekken ze zonder haar naar een andere verdieping, waar het eten klaarstaat. Daar, onder het diner, zal de ‘EU27’ wél in debat gaan. Eerst over de Brexit-onderhandelingen, na een update van EU-onderhandelaar Michel Barnier. En vervolgens over de voorbereidingen op ‘no-deal’. In de wetenschap dat de spanning de komende weken nog zal groeien naarmate die voorbereidingen belangrijker worden.

Lees ook: De Noord-Ieren beseffen: alles draait nu om ons

Al wordt een no-deal waarschijnlijker, toch is de dynamiek nog lang niet uit de onderhandelingen, onderstrepen betrokkenen in Brussel.

Tusk verwoordde in zijn uitnodiging de stemming: de druk wordt opgevoerd, juist omdat het nu echt tijd wordt voor een doorbraak, met het oog op alle voorbereidingen op 29 maart, de uittredingsdag.

Het was ook om de druk op te voeren dat diezelfde Tusk vorige maand in Salzburg de oktobertop „het moment van de waarheid” noemde. Dit betekende dat er intussen voldoende voortgang moest zijn om in november een top te plannen om een definitief akkoord te bezegelen.

Die planning is niet meer aan de orde. Dit weekend waren de onderhandelingsteams weliswaar dicht bij overeenstemming. Ze hadden een voorstel inclusief een oplossing voor Noord-Ierland – onder meer door een langere overgangsperiode na Brexit. Maar zondag wees Theresa May dat af, na crisisoverleg in eigen kring in Londen. Bij een langere overgangsperiode hoort volgens de Britten een vaste einddatum, die de EU niet kon geven.

Maandagavond zei EU-onderhandelaar Barnier dat hij nu in „de komende weken” een onderhandelaarsakkoord wil. Zodra dat er is, kan er een Brexit-top worden belegd die écht beslissend is. Dat kan zelfs alsnog in november zijn.

    • René Moerland