Doorbraak over Brexit blijft uit op top regeringsleiders

Brexit Een akkoord tussen Brussel en de Britten is er mogelijk pas in december. De voorbereidingen op een no-deal worden opgevoerd.

Na de top, in het café. Uiterst links de Belgische premier Michel, tegenover Merkel. Achter de bondskanselier president Macron. Foto Hrovje Kresic/Twitter

Eerst was oktober de deadline, toen november. Nu houden de Europese regeringsleiders er rekening mee dat een akkoord over de voorwaarden voor Britse uittreding uit de Europese Unie pas in december haalbaar is. “Het moet in elk geval ruim voor het einde van het jaar”, zei premier Mark Rutte woensdagavond na een Europese top in Brussel over Brexit.

De Britse premier Theresa May bezwoer haar Europese collegaleiders in een toespraak voor het diner dat ze nog gelooft in een akkoord, ook al wees ze afgelopen zondag een ontwerp daarvoor af. “We komen dichter tot elkaar”, zei ze.

Daarna vertrok ze, zodat de 27 overblijvende lidstaten onder elkaar konden overleggen. Onderhandeld werd er zoals verwacht op deze top niet, maar tot een nieuwe botsing kwam het ook niet. Dat gebeurde vorige maand in Salzburg wel. EU-hoofdonderhandelaar Michel Barnier vertelde de regeringsleiders woensdag dat de onderhandelingen nog “veel meer tijd” zullen vergen.

Maar de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk raken langzamerhand in tijdnood om het eens te worden over de scheidingspapieren bij het Britse vertrek uit de Europese Unie. “De tijd om een akkoord te sluiten is nu aangebroken”, zei de Franse president Macron, de Europese leider die het meeste druk uitoefent.

Als de onderhandelaars eruit zijn, moeten May en de leiders van de overige 27 lidstaten op een finale top dat akkoord nog bezegelen met een gemeenschappelijke politieke verklaring over de toekomstige relatie tussen VK en EU. “Verwacht een full English breakfast op de volgende top”, twitterde Dalia Grybauskaite, president van Litouwen, ergens tijdens de tweede gang van het diner op woensdagavond.

Ierse grens blijft struikelblok

De onderhandelingen zitten nu vast op het moeilijkste onderdeel: afspraken over de grens rond Noord-Ierland. Voor May is niet acceptabel dat er Europese grenscontroles komen tussen Noord-Ierland en de rest van het VK. De EU staat daarop, zolang er geen definitief (vrijhandels)akkoord is dat de toekomstige relatie tussen VK en EU regelt. Daarover wordt pas na Brexit onderhandeld.

Als de beide partijen geen akkoord over de overgangsperiode na Brexit bereiken, dreigt een harde Brexit. Dat betekent dat de Britten op 29 maart 2019 met het verlaten de Unie tijdelijk afgesneden worden van verkeer met het continent. Dat leidt tot grote economische en maatschappelijke ontwrichting.

De regeringsleiders gaan de voorbereidingen op een no-deal wel opvoeren, maar, onderstreepte de Duitse bondskanselier Angela Merkel: “Een overeenkomst vinden is voor alle partijen beter”. Rutte noemde het gezien de belangen die op het spel staan “niet goed denkbaar dat je er niet uit komt”.

Als er in de komende weken alsnog een akkoord komt, kan de beslissende top nog steeds in november worden ingelast. Maar verschillende Europese regeringsleiders toonden er begrip voor als de Britse premier May meer tijd nodig heeft voor een akkoord dat voldoende politieke steun in eigen land oplevert.

“Het gaat niet om een paar dagen eerder of later”, zei premier Sebastian Kurz van tijdelijk EU-voorzitter Oostenrijk. “Het belangrijkste is dat het akkoord standhoudt in de Britse en Europese parlementen.” Het Europees Parlement heeft minimaal zes weken nodig om een stemming voor te bereiden. Aan Britse zijde is dat mogelijk langer.

    • Tijn Sadée
    • René Moerland