‘Turkse politie vindt bewijs moord op Saoedische journalist in consulaat’

De verdwijning van Jamal Khashoggi heeft tot internationale verontwaardiging geleid. Minister Hoekstra zegt vanwege de controverse waarschijnlijk een conferentie in Saoedi-Arabië af.

Een Turkse politieman bij de ingang van het Saoedische consulaat in Istanbul. Foto Sedat Suna/EPA

De Turkse politie heeft in het consulaat van Saoedi-Arabië bewijs gevonden van de moord op de journalist Jamal Khashoggi. Dat bericht het internationale persbureau AP op basis van een Turkse ambtenaar. De bron, die anoniem wilde blijven, gaf verder geen informatie over de aard van het bewijs.

Eerder op de dag maakte de Turkse president Erdogan wel bekend dat delen van het consulaat in Istanbul in de periode na de verdwijning van Khashoggi opnieuw zijn geverfd. Erdogan zei daarnaast dat Turkse forensische experts die in de nacht van maandag en dinsdag het consulaat onderzochten, ook hebben gekeken of ze sporen van “giftige materialen” konden vinden. Het onderzoek duurde in totaal negen uur. Er deden ook Saoedische experts aan mee.

Bronnen bij het Turkse ministerie van Buitenlandse Zaken zeiden tegen persbureau Reuters dat later op dinsdag weer onderzoekers het consulaat in zullen gaan. Daarnaast zou het woonhuis van de Saoedische consul worden doorzocht. De consul zou dinsdagavond Turkije hebben verlaten, aldus Turkse media.

Lees ook dit stuk over Jamal Khashoggi: Werd kritiek op kroonprins hem fataal?

Saoedi-Arabië ontkent

Het consulaat is de plek waar Khashoggi, een criticus van het Saoedische regime, twee weken geleden voor het laatst werd gezien. Hij ging er naar binnen om wat formulieren in te vullen en kwam nooit meer naar buiten. Volgens anonieme Turkse functionarissen is de Saoediër in het consulaat verhoord, gemarteld en gedood.

Tot nu toe hebben de Saoediërs in het openbaar alle beschuldigingen ontkend, en zelfs beweerd dat Khashoggi het consulaat gewoon heeft verlaten. De Amerikaanse nieuwszender CNN meldde maandagavond echter dat het olierijke land binnenkort alsnog met een schuldbekentenis komt. Die zou inhouden dat de journalist om het leven is gekomen bij een uit de hand gelopen ondervraging.

Pompeo in Riad

Dinsdagmorgen sprak de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo in de Saoedische hoofdstad Riad met koning Salman over Khashoggi’s verdwijning. Wat de twee precies hebben besproken, is niet bekend. Het ministerie liet alleen weten dat Pompeo “zijn zorgen heeft geuit”. Volgens het Turkse ministerie van Buitenlandse Zaken hebben de Saoediërs in elk geval nog niets bekend, meldt Reuters.

Pompeo was naar Saoedi-Arabië gestuurd door Donald Trump. De Amerikaanse president sprak zelf al telefonisch met koning Salman, die zou hebben ontkend dat zijn land iets te maken heeft met de vermissing.

Lees ook: Niemand durft te breken met de olierijke Saoediërs

De kwestie heeft Saoedi-Arabië en de Verenigde Staten in een lastig parket gebracht. De internationale verontwaardiging over de verdwijning en vermoedelijke dood van Khashoggi is groot. De VS zien zich daardoor genoodzaakt streng op te treden, maar willen tegelijkertijd de relatie met Riad niet verpesten. Saoedi-Arabië is een belangrijke militaire bondgenoot van de VS, en bovendien een zeer grote olieproducent.

Afgelopen weekend dreigde Trump met krachtige maatregelen tegen het Saoedische koningshuis, mocht dat inderdaad opdracht hebben gegeven om Khashoggi te vermoorden. Maandag leek hij de Saoediërs echter ook een uitweg te bieden: hij zei dat Khashoggi weleens kan zijn omgebracht door moordenaars die op eigen houtje hebben gehandeld.

Hoekstra wellicht niet naar conferentie

Minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) gaat niet naar een investeringsconferentie in Saoedi-Arabië als het land geen openheid van zaken geeft, of als komt vast te staan dat Khashoggi is vermoord door de Saoediërs. Hij liet dinsdag weten dat het “niet in de rede” ligt om te gaan, meldt persbureau ANP. De conferentie kreeg eerder al met afzeggingen te maken van enkele grote bedrijven. Vertegenwoordigingen van Ford, Uber en vermogensbeheerder Blackrock lieten weten niet te komen.

Ook minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) maakt zich zorgen. Voorafgaand aan overleg met zijn EU-collega’s in Luxemburg sprak hij dinsdag van “zeer, zeer ernstige feiten”. Een Nederlandse handelsmissie naar Saoedi-Arabië volgende maand gaat vooralsnog door. Blok: “het is zuiver om eerst op tafel te krijgen wat de onderzoekers gevonden hebben, en daarna een beslissing nemen.”

VN-mensenrechtenchef Michelle Bachelet vindt dat de diplomatieke immuniteit van de Saoediërs die mogelijk met de verdwijning te maken hebben, moet worden opgeheven. “Gezien de ernst van de situatie” is dat nodig, aldus Bachelet. “Onder het internationale recht zijn zowel een gedwongen verdwijning als een buitengerechtelijke moord zeer serieuze misdaden. Immuniteit mag geen hindernis zijn bij onderzoek naar wat er is gebeurd en wie er verantwoordelijk zijn.”

    • Vincent Sondermeijer
    • Lisa Dupuy