OM Breda is ‘een verrotte organisatie’

Rechtsstaat De leiding van het Openbaar Ministerie zegde dinsdag de top van het parket in Breda de wacht aan na ernstige klachten van personeelsleden over de foute cultuur.

Hoofdofficier Charles van der Voort tijdens een persconferentie. Foto Bas Czerwinski/ANP

Met grote daadkracht heeft het college van procureurs-generaal van het Openbaar Ministerie dinsdag ingegrepen in de eigen organisatie.

Het voltallige, driekoppige dagelijks bestuur van het parket Zeeland-West-Brabant moet nog dit jaar vertrekken. Aanleiding zijn de uitkomsten van een enquête onder de eigen ruim tweehonderd personeelsleden. Er werd massaal geklaagd over een ‘verrotte organisatie’. De OM-medewerkers gaven de afgelopen maanden bovendien te kennen geen vertrouwen te hebben in de eigen leiding, die onderling ruzie heeft. Ze zien ook de huidige koers van het OM niet zitten.

Het wegsturen van hoofdofficier van justitie Charles van der Voort – al ruim 30 jaar aanklager – zijn plaatsvervanger Yolanda de Groot en de directeur bedrijfsvoering Ruud Bloembergen wordt door de meeste officieren van justitie met grote verbazing gadegeslagen. Vroeger werden dit soort interne akkefietjes met onduidelijke overplaatsingen ‘opgelost’. De nieuwe publieke doortastendheid wordt nog niet door iedereen binnen het OM begrepen. „Het is net of Van der Voort zijn secretaresse heeft verkracht en daarna nog een greep in de OM-kas heeft gedaan”, zegt een hooggeplaatste aanklager.

Geen andere keus

In de top van de organisatie valt te vernemen dat men geen andere keus had. Het op verzoek van het Bureau Integriteit (BIOM) met behulp van digitale vragenlijsten uitgevoerde cultuuronderzoek door de particuliere ‘organisatiecoach’ Erica Meijerman heeft een 1.200 pagina’s tellend rapport met verontrustende data opgeleverd. Het college van PG’s voelde zich daarom genoodzaakt hard in te grijpen.

De situatie in het parket Zeeland-West-Brabant is onderzocht nadat NRC in mei melding maakte van een jarenlang verzwegen liefdesrelatie tussen de hoofdofficieren van justitie Marc van Nimwegen (Rotterdam) en Marianne Bloos (functioneel parket). Ze zouden ook misbruik hebben gemaakt van dienstreizen en Van Nimwegen bezondigde zich aan nepotisme. Beide magistraten zijn tot op heden met buitengewoon verlof gestuurd. De commissie Fokkens onderzoekt de aantijgingen. Het onderzoekswerk is vertraagd doordat zich steeds nieuwe klokkenluiders binnen de organisatie melden. Het eindresultaat wordt nu eind dit jaar verwacht.

De berichten over schandalen in eigen kring veroorzaakten zo veel onrust in de eigen organisatie dat de OM-baas Gerrit van der Burg deze zomer alle parketten afreisde voor zogeheten ‘zeepkistbijeenkomsten’. Medewerkers mochten hun hart luchten. Op veel parketten durfde het personeel dit niet. Alleen in Breda werd besloten een bus neer te zetten waarin medewerkers anoniem klachten mochten deponeren. Dat deden 33 personeelsleden. De signalen waren zo verontrustend dat het werk van Fokkens niet werd afgewacht.

Tamelijk willekeurig

De ingreep bij het Brabantse parket is niet onbeduidend. Juist in Brabant worstelen politie en justitie met de aanpak van steeds brutaler opererende drugsbendes.

Binnen het Openbaar Ministerie wordt de huidige ingreep ook als tamelijk willekeurig gezien. „Nu is Zeeland-West-Brabant aangepakt maar deze maatregel had net zo goed op menig ander parket genomen kunnen worden”, zegt een ervaren aanklager. Ook op de parketten van bijvoorbeeld Amsterdam en Oost-Brabant bestaat veel ongenoegen over de eigen organisatie. In Limburg idem dito. Na een onderzoek dat de Onderzoeksraad Integriteit Overheid in 2016 begon in Maastricht na meldingen van klokkenluiders gaven 12 van 30 ondervraagde medewerkers te kennen dat er daar sprake is van „een angst- en afrekencultuur”.

Binnen het OM valt te beluisteren dat er dringend nieuwe mensen aan de top moeten komen. Het OM wordt nu geleid door wat de betrokkenen gekscherend ‘de Brabantse maffia’ noemen. De topfuncties bij het OM zijn de laatste tien jaar opvallend vaak in handen gekomen van magistraten die zijn opgeleid in, of de baas zijn geweest van, het relatief kleine parket van Breda. In de OM-groepsraad van zeventien personen heeft meer dan de helft van de leden ‘Bredase wortels’.

Des te opvallender dat nu de hoofdofficier van Breda moet stoppen. Het besluit van Gerrit van der Burg – voorheen tien jaar aanklager in Breda – kan ook consequenties voor hemzelf krijgen. Als de commissie Fokkens later dit jaar concludeert dat de leiding van het OM jarenlang signalen over integriteitsschendingen in de top heeft genegeerd en erover loog, rest ook hem vrijwel geen andere keuze dan op te stappen.

    • Marcel Haenen