Opinie

Kan de globalisering het milieu redden?

Gastblog Globalisering wordt vaak gezien als een bedreiging. Maar volgens , hoogleraar milieubeleid aan de Wageningen Universiteit, kun je er ook op een andere manier naar kijken. Op zoek naar de positieve gevolgen van wereldwijde connectiviteit.

Chinese bedrijven helpen Kameroen met de bouw van een haven Foto Adrienne Surprenant/ Bloomberg

Duurzaamheid op milieugebied is zonder twijfel een mondiale kwestie en een van de belangrijkste maatschappelijke uitdagingen van deze tijd. Voor ons wetenschappers levert die uitdaging juist een stimulans op om ons werk te doen. Maar voor de meerderheid van de samenleving zijn ‘wereldwijde’ problemen gewoonweg te overweldigend en abstract. Dat wil niet zeggen dat het ons niets kan schelen. Het redden van bossen, walvissen of ijsberen staan nog altijd hoog op de publieke agenda. Uitzoeken wat we eraan kunnen doen in ons eigen leven van alledag is lastig. Daar ligt het echte probleem.

We zouden het kunnen overlaten aan de internationale politiek. Er zijn immers enkele recente successen die hoop geven dat een multilaterale aanpak werkt. Neem bijvoorbeeld het klimaatakkoord van Parijs, waarin 125 landen zich hebben verenigd om de opwarming van de aarde beperkt te houden tot 1,5 à 2 graden. Deze overeenkomst is echt een enorme mijlpaal, zeker als we de bewogen geschiedenis van eerdere klimaatonderhandelingen in ogenschouw nemen.

Patriottisme

Maar dat was in 2015. Sindsdien zijn er weer scheuren ontstaan. Behalve de Verenigde Staten staan alle landen die de overeenkomst hebben ondertekend nog steeds achter ‘Parijs’. Of deze steun ook blijft, is echter nog maar de vraag. Her en der in de wereld is er een tendens waarbij de nationale politiek steeds minder wil samenwerken met andere landen. Nationalisten keren zich af van de globalisering. Zo riep de Amerikaanse president Donald Trump in zijn VN-toespraak in 2018 landen op om te kiezen voor ‘patriottisme’ in plaats van multilateralisme.

Los van de populistische retoriek valt er op basis van bewijs zowel voor als tegen de geglobaliseerde wereld wat te zeggen. De handel in grondstoffen en ideeën heeft geleid tot meer welvaart voor vele armen in de wereld. Tegelijkertijd is hierdoor een herverdeling van kapitaal en rijkdom ontstaan, waarbij ooit welvarende gemeenschappen in rijkere landen flink hebben moeten inleveren. Ook zijn er door de globalisering vormen van kapitaalaccumulatie ontstaan die hebben geleid tot een verspreiding van verhandelbare goederen en negatieve milieueffecten.

Dat globalisering geen ‘ver-van-ons-bedshow’ is, zien we vaak over het hoofd. Wij maken zelf deel uit van de wereld. Dat betekent dat wij ook de (infra)structuur achter de wereldwijde interconnectiviteit kunnen veranderen om mondiale duurzaamheidsproblemen aan te pakken. Ironisch genoeg is dit bij uitstek iets wat de populisten, ook in ooit liberale economieën, doorhebben. We kunnen globalisering als een bedreiging beschouwen, maar we kunnen haar ook juist zien als een kans om wereldwijd positieve milieuresultaten te behalen.

Ons dagelijkse doen

Als sociale wetenschappers de lastige vraag stellen hoe ‘globalisering van het milieu’ eruit zou kunnen zien, krijgt de samenleving in feite meer mogelijkheden om in te spelen op de wereldwijde problemen die zo ver weg lijken. Hiermee wordt de globalisering concreet in ons eigen dagelijkse doen en laten.

Is de koffie die we drinken duurzaam of fairtrade? Hoe gaan we naar ons werk? Waar gaan we naartoe op vakantie? En waar halen we onze stroom vandaan? Met het antwoord op zulke vragen kunnen we bekijken hoe we rekening kunnen houden met het milieu bij alledaagse beslissingen die te maken hebben met wereldwijde connectiviteit. Vervolgens kunnen we bepalen hoe zulke collectieve momenten en gewoonten eruit moeten gaan zien om de wereldwijde duurzaamheidsproblemen aan te pakken.

Alledaagse beslissingen hangen natuurlijk nog steeds af van waar mensen wonen. Een inwoner van Nederland zal het milieu op een andere manier integreren in zijn of haar dagelijkse leven dan een inwoner van China. De context blijft belangrijk, en landen en politiek dus ook.

Door hokjesdenken en vooroordelen dreigen we in een ‘patriottische’ wereld te belanden waarin ‘wij’ en ‘zij’ tegenover elkaar staan. Dit kunnen we vermijden door anders te kijken naar globalisering. Dit houdt onder meer in dat de gevolgen van de verschillende vormen van globalisering voor de wereldwijde duurzaamheid met elkaar worden vergeleken.

Westerse economieën zijn niet langer de remedie voor wereldwijde milieuproblemen

We kunnen de liberale westerse economieën niet langer blijven beschouwen als bron van of juist remedie voor wereldwijde milieuproblemen. Het globaliseringsprogramma van China is momenteel in volle gang. Aan het begin van het Aziatische tijdperk moeten we openstaan voor de rol die dit land krijgt bij het vaststellen van de nieuwe wereldwijde milieuagenda.

De globalisering van het milieu is dus geen politieke agenda en ook geen onoverbrugbare tegenstelling. Het is een oproep aan wetenschappers, overheden en de maatschappij om de handschoen op te pakken en, uitgaande van onze gedeelde wereldwijde toekomst, in te zien dat er iets moet gebeuren en ook daadwerkelijk actie te ondernemen. Zo kunnen we een duurzame toekomst bereiken die we nooit voor mogelijk hebben gehouden.

Lees meer op: nrc.nl/klimaat.
Paul Luttikhuis
Blogger

Paul Luttikhuis

Buitenlandredacteur Paul Luttikhuis volgt op dit blog nieuws over klimaatverandering. Hij schrijft over sociale en economische gevolgen, over manieren waarop landen zich daarop voorbereiden, over nieuwe wetenschappelijke inzichten en over de onderhandelingen na ‘Parijs’. Regelmatig zullen gastauteurs hun licht laten schijnen op deze thema’s.