Krijgen we te maken met een ‘groene golf’ in Europa?

Europa Is er met winst voor groene politici in België, Duitsland en Luxemburg sprake van een trend?

De leiders van de Groenen in Beieren vieren winst bij regioverkiezingen. foto Sven Hoppe/AFP

Déi Gréng maakte het groene feestje afgelopen weekend compleet. De Luxemburgse regeringspartij, een traditioneel groene partij die vooral opkomt voor het milieu, klom zondag bij de parlementsverkiezingen naar 15 procent van de stemmen. Op sociale media spreken aanhangers van de groenen na de successen afgelopen weekend in België, Beieren en Luxemburg al voorzichtig van een ‘groene golf’ die Europa overspoelt. In Nederland, Finland, Denemarken en Schotland zijn de vooruitzichten goed. Toch is het volgens de Britse politicoloog Neil Carter van de University of York te vroeg om van een groene golf te spreken. „Met de trek naar de stad van hoogopgeleide, kosmopolitische jongeren neemt het potentiële electoraat van groene partijen ontegenzeggelijk toe. Maar interne twisten en linkse of liberale concurrenten die zich eveneens als ‘groen’ presenteren belemmeren in veel landen electoraal succes”, zegt Carter.

Zo kwam de groene partij van Zweden in september niet verder dan 4,4 procent van de stemmen. Bosbranden tijdens de zomer maakten klimaatverandering tot een belangrijk thema. Toch zorgden regeringscompromissen met de sociaal-democraten, onder meer over de bouw van kernreactoren, en in opspraak geraakte partijprominenten er vermoedelijk voor dat de groenen geen winst wisten te boeken. In het VK was Jeremy Corbyn de boosdoener. „Hij trok Labour in 2015 zo ver naar links dat er geen ruimte meer overbleef voor de groenen, die zich juist op sociale thema’s hadden gemanifesteerd”, zegt Carter. In Frankrijk raakten de groenen door de opkomst van Macron grotendeels uit beeld, in Oostenrijk versplinterden Die Grünen en in Spanje was het de linkse protestpartij Podemos die kiezers wegkaapte.

Zo was er Europees bezien afgelopen weekend hooguit sprake van een groene rimpeling.

De Duitse Groenen zoeken het midden

Foto Kerstin Joensson/AP

Het zegt veel over de ontwikkeling die de Duitse Groenen hebben doorgemaakt dat ze zondag in de conservatieve Duitse deelstaat Beieren de op één na grootste partij konden worden. De partij zoekt haar kiezers niet meer alleen op links, maar ook in het politieke midden. Ze wil regeringsverantwoordelijkheid dragen. En ze presenteert zich als een moderne, optimistische partij, met jonge leiders. Angela Merkel (CDU), Horst Seehofer (CSU) of Andrea Nahles (SPD) zul je niet zo snel zien stagediven, maar Robert Habeck van de Groenen vierde er zondagavond de overwinning van zijn partij mee.

Tegelijk profiteren de Groenen van veranderingen in de politiek. De rechts-radicale AfD is gegroeid en de CSU is van schrik ook gaan pleiten voor een harde koers in het vluchtelingenbeleid. De SPD is intern verdeeld en ernstig verzwakt. Dat gaf de Groenen de kans zich als tegenwicht te profileren van de verrechtsing in politiek en samenleving. Tegelijk omarmen ze op hun manier ook thema’s waar ze vroeger voor terugschrokken: zoals het belang van veiligheid en van traditie. Moderniteit en traditie verbinden was een campagnethema, dat door lijsttrekker Schulze werd onderstreept door in biertenten op te treden in traditionele Beierse Dirndl. De strijd tegen verrommeling van het landschap, bijvoorbeeld, wordt gepresenteerd als strijd voor het behoud niet alleen van de natuur, maar ook van het land waar je wortels liggen, je Heimat.

In Beieren verdubbelden ze hun resultaat van vijf jaar geleden tot 17,5 procent. Ook landelijk staan de Groenen er goed voor. Behaalden ze vorig jaar bij de bondsdagverkiezingen nog 8,9 procent, nu staan ze afhankelijk van de peiling op 12,5 tot 19 procent. Kiezers lijken te waarderen dat ze een serieuze poging gedaan hebben een coalitie te vormen met CDU/CSU en de liberale FDP. Ze regeren met de CDU al in Hessen en in Baden-Württemberg.

Juurd Eijsvoogel

De Belgische Groenen profiteren van de crisis bij klassiek links

Wouter Van Besien van Groen brengt zijn stem uit bij de gemeenteraadsverkiezing in Antwerpen. Foto Julien Warnand/EPA

Ook in België doen de groenen het goed. Zo verschillend als de uitslagen aan beide kanten van het land bij de gemeenteraadsverkiezingen zondag waren – sociaal-democraten de grootste in Wallonië en Brussel, het uiterst rechtse Vlaams Belang keert terug in Vlaanderen – zo opvallend is één overeenkomst: Groen (in Vlaanderen) en Ecolo (in Franstalig België) maken een grote sprong voorwaarts.

Het is een „bredere tendens” die je ook in andere landen in Europa ziet, zegt de Gentse hoogleraar politicologie Dave Sinardet. „Een gevolg van de crisis bij de sociaal-democratische partijen. Een deel van hun kiezers vertrekt naar radicaal rechts, en vooral de hoger opgeleide kiezers in de steden trekken naar groene partijen.”

Tekening Kamagurka

Dat zie je bijvoorbeeld duidelijk in Antwerpen. Daar werd Groen meer dan twee keer zo groot, terwijl de sociaal-democratische sp.a erachteraan hobbelt. Er waren schandalen bij de partij, het leiderschap was wat onduidelijk. Daar profiteert Groen van, zegt Sinardet: „De partij slaagt er, zeker in de steden, duidelijk beter in aansluiting te vinden bij nieuwe realiteiten. Migratie, maar ook mobiliteit en schone lucht.” Zeker dat laatste was deze gemeenteraadsverkiezingen in België, dat worstelt met files, autoverkeer in de stad en vervuiling, een hot topic. „En de groenen zijn daar altijd pionier in geweest.”

Het resultaat is in meer steden te zien: in Gent gaan de groenen aan de leiding, in Brussel-Stad kwam er een kwart bij en is al bekend dat de partij deel zal nemen aan de coalitie. In meerdere Waalse en vooral opvallend veel Brusselse gemeenten mag Ecolo de burgemeester leveren. Al vormt het Franstalige deel van het land deels een uitzondering op de grotere Europese tendens. De sociaal-democratische Parti Socialiste levert stemmen in, maar houdt stand – ondanks recente schandalen. Ecolo haalt hier, behalve bij de PS, vooral ook veel stemmen weg bij de christen-democraten van CDH, ziet Sinardet.

Anouk van Kampen

    • Wilmer Heck