Waar blijft de slimme onderbroek?

Slimme kleding Wetenschappers maakten al elektronische stoffen, geleidende garen en zelfs inkt. Waar blijft die revolutie van de slimme kleding?

'Solar Shirt' van de Nederlandse modeontwerpster Pauline van Dongen. Het shirt heeft 120 kleine zonnecellen en kan een een smartphone opladen.

De werkplaats van wetenschapper Kaspar Jansen op de TU Delft oogt als een mix van een kantoor, naaiatelier en technieklokaal. Kasten puilen uit met stoffen en garen, op de grond staat een rij paspoppen met sportkleding en wetsuits. Op zijn bureau ligt een door hem ontwikkelde hightech paraplu die blauw oplicht als er water op druppelt.

Jansen, hoogleraar ‘Opkomende Materialen’, weet veel van slimme stoffen. Materialen die bijvoorbeeld kunnen reageren op een hartritme, temperatuur of vocht. Stoffen die van vorm kunnen veranderen, licht of trillingen afgeven, of de vorm van een lichaam onthouden.

Vanaf zaterdag is er bij de Dutch Design Week in Eindhoven een tentoonstelling die specifiek over de combinatie technologie en kleding gaat. De veertig door Nederlanders ontworpen kledingstukken die er worden gepresenteerd gaan van experimenteel en artistiek tot klaar-voor-thuisgebruik. Zelfritsende ritsen, koelende bodywarmers of opwarmende jassen en een trui met zonnecellen om de mobiel op te laden.

Een paraplu die blauw oplicht als er water op druppelt:

Het roept een vraag op: waarom hangt deze slimme kleding nog niet in onze kledingkast? „Elektronica is allang niet meer voorbehouden aan harde chips”, zegt Jansen. „Het kan ook flexibel en rekbaar.” De hoogleraar pakt een potje donkerblauwe inkt. „Het merk S.T. Dupont heeft recent een paar elektronisch geleidende inkten gemaakt die je op rekbare stof kan afdrukken.” Die stof zelf kan ook geleiden, zegt Jansen. Hij reikt een bol grijszilver garen aan. Het voelt als normale stof. „Er zijn hele dunne stukjes staaldraad geweven met gewone garen. Daarom voel je er niets van.”

Sensorbroek tegen blessures

De belofte van de combinatie technologie en kleding hangt al lange tijd in de lucht. In 2007 toonde modeontwerper Hussein Chalayan bijvoorbeeld jurken die zichzelf konden afpellen of omhoog rollen, en één exemplaar met allemaal rode laserstralen. „Elke twee, drie jaar beleeft het fenomeen weer een opleving op de catwalk”, zegt Marina Toeters. Ze helpt modeontwerpers en bedrijven zoals Philips met het verwerken van technologie in kleding. En ze geeft les in draagbare technologie aan onder andere de Technische Universiteit in Eindhoven.

Maar die spectaculaire kleding van de catwalk komt meestal niet op de markt. „Het is niet draagbaar: mensen willen namelijk geen kerstboom zijn. Het enige dat we in de schappen vinden, is goedkope technologie zoals een kersttrui waarvan de lichtjes knipperen.”

Er zijn uitzonderingen, vooral in de sport en de medische wereld. Dun geprinte elektronica is namelijk steeds beter in staat om hartritme, zweet, beweging en temperatuur te meten. Zo kunnen sportieve prestaties in kaart worden gebracht, of medische metingen worden gedaan.

Bij sport zijn draagbare apparaten, wearables zoals de fitbit, dat 25 miljoen actieve gebruikers heeft, langzaam aan het evolueren naar kleding. Zo verkoopt het Canadees bedrijf Omsignal slimme sportkleding met geprinte elektronische sensoren die hartslag, ademhaling en beweging meten. De stof is rekbaar en te wassen.

Jansen wil nog een stap verder gaan. Eén van de projecten waar hij aan werkt is een sensorbroek voor sporters in samenwerking met de KNVB en hockeybond KNHB. In een zachte, rekbare broek worden allerlei soorten sensoren ingebouwd. Zij monitoren alle versnellingen, vertragingen, krachten op de knie, het bovenbeen en heupen.

„Bij trainingen is het verstandig als topvoetballers en -hockeyers zich niet overbelasten”, zegt Jansen. „Zo voorkomen ze blessures. Met zo’n broek kunnen wij veel beter monitoren hoeveel kracht ze gebruiken, dan met camera’s.”

Kleren die de dokter bellen

In de zorg wordt verwacht dat slimme kleding ook snel voet aan de grond krijgt. Kleding die vitale functies meet zodat bedrading en andere ellende niet meer nodig is: een aanlokkelijk beeld. Zo werkt het Nederlandse bedrijf Bambi Medical aan een band die de vitale functies van vroeggeborenen monitort zodat ze makkelijker uit de couveuse kunnen. Het project wordt mede gefinancierd door de Europese Commissie. Volgend jaar wordt de band getest in drie Nederlandse ziekenhuizen. In het Maasstad ziekenhuis wordt onderzoek gedaan naar mogelijke kleding voor diabetici: die bloeddruk, hartslag en huidtemperatuur kan monitoren. Als er iets misgaat zou dan een waarschuwing kunnen uitgaan naar een dokter, met een locatie en informatie over wat er in het lichaam aan de hand is.

Waar blijft ondertussen de revolutie van slimme kleding voor de ‘normale’ consument? „Slim textiel moest eerst wasbaar worden en gewoon als textiel aanvoelen”, zegt Jansen. „In het begin was de elektrische geleiding bovendien nog slecht, maar het ontwikkelt zich in hoog tempo.”

Een ander struikelblok is de vergankelijkheid van mode en massaproductie, tegenover de ingewikkelde techniek die in een kledingstuk moet worden verwerkt. Kleding is gevoelig voor smaak, seizoen en gaat vaak niet lang mee. Ingewikkelde techniek toevoegen aan een kledingstuk dat iemand niet vaak draagt, is misschien zonde. „Daarom is ondergoed een interessant terrein”, zegt Toeters. Ze werkt bijvoorbeeld aan onderkleding die als een topje onder een shirt gedragen kan worden. „Dat heeft minder last van mode en zit bovendien dicht op de huid. Daardoor kan het je lichaam goed meten en bijvoorbeeld met trilling een massage geven.”

Adviseur Toeters heeft meegewerkt aan sensorkleding die dicht op de rug met een netwerk van elektronica hartslag, ademhaling en stressniveau bij kan houden. De elektroden zijn slechts 60 micrometer dun en rekbaar. Via Bluetooth sturen ze signalen naar de smartphone. „Wij zijn met drie verschillende fabrikanten in gesprek”, zegt Toeters. „Dus hopelijk gaan we snel meer technologie vinden in het kledingschap.”

    • Liza van Lonkhuyzen