Rutte slikt na een klein jaar zélf die ‘meloen’ van 1,9 miljard door

Afschaffing dividendbelasting Premier Rutte (VVD) haalt nu zelf een streep door zijn persoonlijke regeringsproject. Dat kan niet zonder politieke schade.

Premier Mark Rutte maakte maandag bekend dat het plan om de dividendbelasting af te schaffen definitief van de baan is. Foto Evert-Jan Daniels/ANP

Nog geen jaar – 354 dagen, om precies te zijn – duurde het voor premier Mark Rutte (VVD) definitief de witte vlag hees. „We hebben besloten om niet door te gaan met de afschaffing van de dividendbelasting”, sprak de minister-president maandagmiddag even na half vier bij het verlaten van het wekelijks coalitieoverleg op het ministerie van Volksgezondheid. Eufemistisch verklaarde hij dat „daarvoor het draagvlak voor deze maatregel beperkt was”.

Daarmee maakte Rutte een eind aan de vaakst besproken, door de oppositie meest bestreden en voor hem persoonlijk pijnlijkste maatregel uit het regeerakkoord van zijn derde kabinet.

‘Cadeau aan multinationals’

Op donderdag 26 oktober vorig jaar stond dat kabinet, na de langste formatie uit de parlementaire geschiedenis, op het bordes van paleis Noordeinde. Al binnen een paar dagen was duidelijk dat maatregel N154 uit het regeerakkoord de grote boksbal voor de oppositie werd om op te meppen: „De dividendbelasting wordt afgeschaft.”

Dat was in de ogen van veel critici niets anders dan een cadeautje aan buitenlandse aandeelhouders van grote multinationals, ter waarde van aanvankelijk 1,4 miljard euro. Later liep dat bedrag nog op tot 1,9 miljard.

Het was bovendien een maatregel die, zo bleek in de loop der tijd, van de persoonlijke verlanglijst van Rutte kwam. Het voornemen had in geen enkel verkiezingsprogramma gestaan. De VVD-leider beoogde er grote multinationals voor het land mee te behouden. Unilever, en in de toekomst wie weet opnieuw ook Shell, dreigde Nederland als officiële zetel de rug toe te keren.

En nu, 354 dagen na de beëdiging, zet Rutte er definitief een streep door. Gedwongen door wat hij op 5 oktober al een „relevante ontwikkeling” noemde, dat Unilever onder druk van buitenlandse beleggers had besloten de keuze voor Rotterdam als vestigingsplaats voor het hoofdkantoor in te trekken. Het stond later deze maand op de agenda van een bijzondere aandeelhoudersvergadering. Daarmee was het hoofdmotief van de dividendmaatregel verdwenen.

Hoe zat het ook al weer met de dividendbelasting? Beluister onze podcast Haagse Zaken

Als het smeermiddel bij de eerste casus al mislukt, klonk het binnen de top van de coalitie, wat heeft het dan voor zin om er aan vast te houden? En dus ging het kabinet het fiscale pakket voor de versterking van het vestigingsklimaat – zo luidde steeds de officiële noemer van de afschaffing van de dividendbelasting – „heroverwegen”. Iedereen in Den Haag wist toen: de dividendmaatregel is van de baan.

Dividendsoap

Dat het maandag de minister-president zelf was die er voor de verzamelde pers officieel een streep doorheen trok, maakt de ‘dividendsoap’ er voor hem politiek niet minder akelig op. Rutte werd daarvoor te veel met het omstreden voornemen vereenzelvigd.

Hij was het die het plan destijds in de eindfase van de formatiebesprekingen uit zijn binnenzak trok. Hij was het die de noodzaak van de maatregel „tot in het diepst van zijn vezels” had gevoeld.

Hij was het die daar uit „contacten met het internationale bedrijfsleven” achter was gekomen. En hij was het die bij de steeds luider klinkende kritiek – ook van zijn regeringspartners D66 en ChristenUnie – het voorstel te vuur en te zwaard bleef verdedigen. Daarom was de kille mededeling (per sms) van Unilever in de vroege ochtend van 5 oktober voor de premier zo onvoorstelbaar genant.

Lees ook over de verbale trucs van de premier: Rutte weet zich behendig te redden

De oppositie is blij met het intrekken van de door haar zo verafschuwde afschaffing van de dividendbelasting. GroenLinks-leider Jesse Klaver gaf er allereerst zichzelf een schouderklopje voor. „Een jaar lang strijden en oppositie voeren werkt”, twitterde hij maandag.

Maar diezelfde oppositie is zeker nog niet klaar met de aanval op de fiscale plannen van Rutte III. Ook het herziene pakket voor het bedrijfsleven valt slecht. De vrijgevallen 1,9 miljard euro gaat nu immers naar andere fiscale zoetigheden voor bedrijven.

Pinautomaat voor het bedrijfsleven

En dus niet naar het klimaat of de publieke sector, wat de linkse oppositie herhaaldelijk heeft geëist. „Rutte III blijft pinautomaat voor bedrijfsleven”, was de eerste reactie van fractievoorzitter Lodewijk Asscher. „Zelfde foute keuze, andere meloen.”

Daarmee verwijst de PvdA-leider naar het buzzword in de dividendkwestie. Tweede Kamerlid Eppo Bruins (ChristenUnie) maakte naam door het regeerakkoord op dat punt „een hele meloen om door te slikken” te noemen.

Die pijnlijke hap blijft hem en vele andere criticasters uit de coalitiepartijen nu bespaard.

    • Philip de Witt Wijnen