Opinie

    • Niels Roelen

Muziek hielp mij als officier omgaan met agressie en verdriet

Oorlog en muziek Een verbod op hardrock onder filmpjes van bombardementen past bij het schone imago dat Defensie wenst, schrijft . Zulke muziek hielp hem juist omgaan met spanning en verdriet.
Leadzanger Till Lindemann van de Duitse rockband Rammstein tijdens het heavy metal-muziekfestival van Wacken in 2013 Axel Heimken/EPA

Nederlandse piloten mogen de filmpjes van hun bombardementen niet meer van muziek voorzien, schreef NRC (Defensie verbiedt rock onder filmpjes, 8/10).

Zulke filmbeelden worden getoond tijdens wekelijkse presentaties op de Jordaanse luchtmachtbasis waar Nederlandse F-16’s zijn gestationeerd voor acties tegen Islamitische Staat in Syrië en Irak. Onder de filmpjes is hardrock, heavy metal of andere muziek gemonteerd, vaak met agressieve teksten. Maar volgens Defensie is dat „ontoelaatbaar”; het is de bedoeling dat „wat er wordt getoond, strookt met onze waarden en normen, maar ook dat collega’s er geen aanstoot aan nemen”, zei een woordvoerder.

De muziek moet geen verkeerde indruk achterlaten bij de mensen thuis. Buiten dat is het natuurlijk ook respectloos tegenover onze tegenstanders. Defensie wil een organisatie van professionals en dus is er geen plaats voor deze emotie; de beelden van bombardementen moeten voortaan klinisch worden vertoond.

Nederlandse vlag

Het is 2007 en we staan in een kale hangar in Uruzgan waar we net een paar dagen geleden zijn geland. Vooraan staat een kist waarover een Nederlandse vlag is strakgetrokken. De overste heeft zojuist iets verteld over een zelfmoordaanslag op de markt in Deh Rawood, maar nu luistert iedereen naar ‘Brothers in Arms’, want als er een collega overlijdt, dan draaien soldaten The Dire Straits.

Al mijn hele leven kan ik niet zonder muziek. The Cure na liefdesverdriet of The Smashing Pumpkins op mijn snowboard, muziek zegt iets over de stemming waarin ik verkeer.

Maar in Afghanistan werkt het omgekeerd, ontdek ik. Hier leer ik in korte tijd muziek te gebruiken om de stemming op te roepen die nodig is. Voorafgaand aan een patrouille in gevaarlijk gebied kies ik op mijn iPod voor Jimi Hendrix. Of ik zing mee met Bruce Cockburn: „If I had a rocket launcher, some son of a bitch would die.” Als we in gevecht raken, schalt ‘Ein heißer Schrei, Feuer frei’ (Rammstein) door de intercom. Het fokt ons op, maakt dat we de angst vergeten en dat we ons volledig aan het gevecht zullen overgeven.

Geruststellend eufemisme

Het is een onderwerp dat met schaamte is verbonden, en waar ik thuis bewust niet over sprak. Het is niet ethisch en het past ook niet bij alle geruststellende eufemismen in de officiële woordvoering over militaire operaties, waarmee de bevolking gerustgesteld wordt. De vooruitgang van de wereld heeft ons westerlingen tot Gutmenschen gemaakt, en dus voeren we geen oorlogen, maar nemen deel aan vredesmissies en humanitaire missies en wederopbouwmissies.

Wij zijn een oorlogsleger in vredeskleren dat niet hardop mag zeggen wat het eigenlijk doet. We zenden mensen uit naar gebieden waar ethiek soms ondergeschikt raakt aan de drang om te overleven, en waar je tegenstanders neutraliseert door ze te doden. De opdrachten tijdens een missie laten geen militair onberoerd; militairen zijn mensen en geen robots.

Lees ook: Muziek en oorlog zijn nauw met elkaar verweven

Om mens te blijven had ik in Afghanistan muziek nodig – ook de onfatsoenlijke. Die muziek hielp omgaan met agressie, pijn, verdriet en spanning. Het hielp me om mezelf te beschermen, afstand te houden van het doden van een ander mens, juist door het toevoegen van effecten zoals in een film.

Oorlog is de voortzetting van de politiek met andere middelen. Als het arsenaal van de politici en diplomaten is uitgeput, schakelen zij het leger in. Daar moet je goed over nadenken, want het inzetten van militairen voor de vrede betekent doorgaans dat er veel mensen zullen sneuvelen. Het is iets dat je zo lang mogelijk moet voorkomen omdat in oorlog voeren zelf geen muziek zit.

    • Niels Roelen