Opinie

Frans Timmermans is schijnkandidaat voor Brusselse topbaan

Met de aankondiging van Europees commissaris Frans Timmermans dat hij in mei komend jaar bij de verkiezingen voor het Europees Parlement als eerste man namens de sociaaldemocraten wil optreden en zich daarmee tevens opwerpt als kandidaat voor het voorzitterschap van de Europese Commissie krijgen deze verkiezingen in elk geval voor Nederland een extra dimensie. Dat wil zeggen: als Timmermans inderdaad de zogeheten ‘Spitzenkandidat’ van de socialisten wordt. Voor de PvdA is dit weliswaar een uitgemaakte zaak, maar de inschrijftermijn is nog open en pas in december zal het congres van de Europese sociaaldemocraten hun eerste man of vrouw aanwijzen.

In zekere zin gaat het om een poppenkast waaraan alle grote Europese partijen zich bezondigen. Allereerst: de Europese Commissie is geen Europese regering, maar loopt voor een belangrijk deel aan de leiband van de Europese regeringsleiders. Ten tweede: Europese lijsttrekkers bestaan niet want er zijn geen Europese lijsten. Alleen Nederlanders kunnen straks op Frans Timmermans stemmen, zoals alleen Duitsers op Manfred Weber kunnen stemmen die zich heeft gemeld als voorman bij de christendemocraten. De werkelijke betekenis van Spitzenkandidaten is dat zij na de verkiezingen door hun Europese families bij de regeringsleiders naar voren worden geschoven als kandidaat en niet meer dan dat voor het voorzitterschap van de Europese Commissie.

Om die reden heet de huidige voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker. Deze Luxemburgse politicus werd vijf jaar geleden door de christendemocraten aangewezen als hun eerste man voor de Europese Commissie. Opmerkelijk detail: Juncker was zelfs in zijn eigen Luxemburg niet verkiesbaar. Het ging de christendemocraten louter om het voorzitterschap van de Europese Commissie. Zo speelt Timmermans het niet. Samen met zijn kandidatuur als eerste man van de Europese Commissie om Juncker op te volgen heeft hij zich ook gemeld als lijsttrekker voor de PvdA. Zodoende kan hij zich straks beroepen op een kiezersmandaat.

Desalniettemin blijft onduidelijk of personen die de Europese partijen als hun kandidaat-voorzitter voor de Europese Commissie presenteren ook de kandidaten zijn van de EU-regeringsleiders. Zij zijn het die na de Europese verkiezingen een voordracht moeten doen aan het Europees Parlement. Begin dit jaar zeiden deze regeringsleiders dat zij niet op voorhand wilden garanderen dat een kandidaat van het Europees Parlement ook hun kandidaat zal zijn.

Het draait allemaal om de uitleg van het Europees Verdrag. Hierin staat dat de regeringsleiders bij hun voordracht „rekening moeten houden” met de uitslag van de Europese verkiezingen. Volgens het Europees Parlement betekent dit dat in alle gevallen de winnaar Commissievoorzitter moet worden, de regeringsleiders zeggen: kan worden.

Vijf jaar geleden was het idee achter het aanvoerdersysteem dat de verkiezingen politieker zouden worden en daardoor meer gingen leven. Dat heeft in elk geval niet zo uitgepakt. Met een opkomstpercentage van 42,61 voor alle lidstaten gezamenlijk werd een nieuw laagterecord gevestigd.

Wil voorkomen worden dat die opkomst nog lager wordt, is vooraf duidelijkheid over de status van de kandidaten een allereerste vereiste. Politieke schijngestalten zullen de scepsis over Europa slechts vergroten.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.