‘Aanpak misstanden binnen Defensie niet op orde’

Dat concludeert de commissie-Giebels in een onderzoek naar de sociale veiligheid binnen de strijdkrachten.

Foto Lex van Lieshout/ANP

Defensie faalt in de aanpak van misstanden en grensoverschrijdend gedrag. De bereidheid om misstanden te melden is laag, militairen die een klacht willen indienen worden onvoldoende gehoord en met vertrouwelijke informatie wordt slecht omgegaan. Dat concludeert de commissie-Giebels maandag in een snoeihard rapport over de interne cultuur binnen de strijdkrachten. Ze adviseren Defensie een onafhankelijk meldpunt in te stellen.

Volgens de onderzoekscommissie is de loyale defensiecultuur zowel een kracht als een zwakte van de organisatie. De groepscultuur met hechte banden is goed voor missies, maar heeft ook nadelige gevolgen:

“Men [heeft] de neiging om leden van de eigen groep te beschermen, ook bij grensoverschrijdend gedrag, en collega’s die buiten de groep vallen negatief te bejegenen.”

In een tussenrapportage, eind maart dit jaar, concludeerde de commissie dat Defensie in de fout was gegaan bij de melding van misbruik van drie militairen op de Oranjekazerne in Schaarsbergen. De militairen vertelden dat ze op de kazerne door collega’s waren gepest, mishandeld, aangerand en verkracht. Zij werden in eerste instantie niet gehoord door hun meerderen.

Reactie staatssecretaris

In een reactie schrijft staatssecretaris Barbara Visser (Defensie, VVD) dat alle medewerkers van Defensie zich veilig moeten kunnen voelen. Aan dat aspect wil ze meer aandacht gaan besteden:

“We maken veiligheid en mensgericht leiderschap een steeds belangrijker onderdeel van opleidingen, trainingen, en bijvoorbeeld van de nieuwe gedragscode. Hier hoort ook bij dat we commandanten en leidinggevenden beter in deze taken ondersteunen.”

Een ander probleem binnen Defensie is het ontbreken van een goede interne meldingsprocedure. Volgens commissie-Giebels is er een gebrek aan objectiviteit en onafhankelijkheid van de defensiemedewerkers die zitting hebben in een onderzoekscommissie. Militairen die een klacht willen indienen weten vaak niet waar en bij wie ze terecht kunnen voor een melding. Ook is het onduidelijk of de melding wordt opgepakt en wie er inzage hebben in het dossier.

Creëer ruimte voor tegenspraak

Tevens worden veel klachten gebagatelliseerd, zo wordt pesten afgedaan als “het was maar een geintje”, of wordt er gekozen voor een formeel-juridische procedure. De commissie schrijft ironisch genoeg dat het niet-melden van een klacht “simpelweg de meest verstandige keuze” is. Commissie-Giebels adviseert Defensie een onafhankelijk meldpunt in te stellen en maatregelen in te voeren om te zorgen voor een diverse, transparante cultuur waar ruimte is voor tegenspraak.

De commissie, bestaande uit Ellen Giebels hoogleraar psychologie aan de Universiteit van Twente, onderzoeker aan Nijenrode Frans van Oostrum en hoogleraar sociale psychologie aan de Universiteit van Utrecht Kees van den Bos, had voor het onderzoek het externe meldpunt ‘sociale werkomgeving’ geopend. Daar kwamen 92 meldingen binnen. Daarnaast werden tientallen interne dossiers onderzocht en interviews gehouden met medewerkers van Defensie.

    • Huib de Zeeuw