Nu komt het aan op Theresa May

Brexit-onderhandelingen Het ‘moment van de waarheid’ is aangebroken in Brussel. Grote vraag: kan de Britse premier thuis een deal verdedigen?

Zodra de onderhandelaars een akkoord hebben, moeten de overige 27 EU-regeringsleiders zich erover buigen. Woensdagavond komen zij in Brussel samen voor een werkdiner. Foto Adrian Dennis/AFP

De belangrijkste vraag deze week is niet of Theresa May in Brussel tot een Brexitakkoord komt, maar of de Britse premier machtig genoeg is te voorkomen dat de deal vervolgens in Londen wordt verscheurd.

Als May daarin slaagt, is het voorzichtige optimisme van de afgelopen dagen gerechtvaardigd en gloort een ordentelijke Brexit. Dwarrelt het uittredingsakkoord in duizend snippers op de vloer van het Britse parlement, dan dreigt een politieke crisis waar de uitkomst moeilijk van is te overzien.

Zondagmiddag ontstond er opeens opwinding. Plots reisde Dominic Raab, de Britse Brexitminister, af naar Brussel voor overleg met EU-onderhandelaar Michel Barnier, een belangrijk teken dat na weken van ambtelijke gesprekken politieke keuzes gemaakt moesten worden. Aan het eind van de middag werden de permanente vertegenwoordigers van de overige EU-lidstaten bijeengeroepen, een signaal dat de hoofdsteden wellicht snel in actie moeten komen. Een akkoord leek aanstaande, maar betrokkenen van beide kanten meldden dat er nog geen definitieve overeenstemming was.

Zodra de onderhandelaars een akkoord hebben, moeten de overige 27 EU-regeringsleiders zich erover buigen. Woensdagavond komen zij in Brussel samen voor een werkdiner. „Het moment van de waarheid”, volgens Europees raadspresident, Donald Tusk. May is uitgenodigd de 27 toe te spreken. Het is vooralsnog onduidelijk of ze ook komt. Donderdag schuift de Britse premier in ieder geval aan en moet een principeafspraak op hoofdlijnen rond zijn.

Lees ook: In cruciale Brexit-week willen EU-leiders ‘ongelukjes’ voorkomen

Twistpunt blijft Ierse grens

De gesprekken gaan over het uittredingsakkoord, dat regelt hoe de Britten de EU verlaten. Het belangrijkste resterende twistpunt is de 499-kilometer lange grens tussen Ierland en het Britse Noord-Ierland. Britse media melden dat May in wil stemmen met een compromis. Samengevat: Noord-Ierland volgt als enige deel van het Verenigd Koninkrijk de meeste regels van de Europese interne markt. Het VK als geheel blijft de komende jaren onderdeel van de Europese douane-unie.

De grens op het Ierse eiland blijft daarmee onzichtbaar. Wel moet de handel van goederen tussen Noord-Ierland en de rest van het VK uitgebreider gecontroleerd worden dan nu. Maar die controles zijn minder ingrijpend dan wanneer er een douanegrens verrijst in de Ierse Zee.

Het is begrijpelijk waarom May dit plan zou steunen: het is pragmatisch. Toch slijpen haar tegenstanders de messen. David Davis, die in juli boos opstapte als minister voor Brexitzaken, riep zondag bewindspersonen op in verzet te komen tegen het, in zijn ogen, onzalige plan. Brexiteers vinden dat lidmaatschap van de douane-unie een lachertje maakt van de Brexit omdat de Britten niet op eigen houtje handelsverdragen met bijvoorbeeld de VS kunnen aangaan.

Arlene Foster, leider van de Noord-Ierse Democratic Unionist Party, vreest dat Noord-Ierland op afstand van de rest van het Verenigd Koninkrijk wordt geplaatst en weet dat ze als gedoogpartner van Mays minderheidsregering machtig is. Ze dreigt een compromis te blokkeren en zelfs de regering te laten vallen door over twee weken de begroting weg te stemmen.

De premier predikt kalmte: een regeringscrisis zorgt er alleen maar voor dat verkiezingen dichterbij komen. De manier voor May om een revolte tegen dit compromis te bezweren, is een handelsakkoord met de EU dat ook grenszaken regelt. Dan is een specifieke regeling voor Noord-Ierland overbodig, wat Brexiteers moet geruststellen. Maar de EU wil dat ze eerst een Noord-Iers compromis sluit, alvorens zij toezeggen in november een extra top te zullen organiseren over toekomstige handel. De Brexit nadert en May zit klem.

    • Melle Garschagen