Opinie

    • Sjoerd de Jong

Hoe gek of gezaghebbend zijn die bronnen over IS als ‘VS-creatie’ dan?

Hoe ziet het leven eruit na een Twitterstorm? NRC had vorig weekend een interview van verslaggever Merijn Rengers met voormalig justitieambtenaar Yasmina Haifi, in 2014 op non-actief geplaatst na een opzienbarende tweet („Isis heeft niets met Islam te maken.. is vooropgezet plan van zionisten die bewust Islam willen zwartmaken”). Er volgden beroepsprocedures, waarbij de rechter de sanctie tegen haar uiteindelijk als te zwaar beoordeelde.

Haifi stond nog steeds achter die tweet, liet ze Rengers weten, en dat werd de kop: Spijt van haar tweet heeft ze nog steeds niet. Met meteen de disclaimer dat ze met „zionisten” niet doelde op „de Joden of de inwoners van Israël”, maar op regimes als die van Saoedi-Arabië en de VS. Ze beriep zich op „tientallen documentaires, krantenartikelen en rapporten”.

Ja, die overtuiging leeft in bredere kring, hoezeer het idee van een „plan” om „de islam zwart te maken” ook absurd lijkt, alleen al omdat een van de machten die erachter zouden zitten, Saoedi-Arabië, nu net de grootste exporteur is van wereldwijd salafisme.

Maar dat zulke theorieën opgang maken, zeker online, is geen wonder, gezien het debacle van het Westen in Irak, dat na de val van Saddam Hussein een bakermat werd van jihadisme. Vanuit Iran wordt volop het idee verspreid dat IS een „creatie” is van „zionisten”. Die zijn in complottheorieën toch al duivelse boosdoeners, met de Arabische wereld of de islam als onschuldig slachtoffer.

Carolien Roelants, NRC-columnist en Midden-Oostenspecialist, wil er dit over kwijt: „IS is absoluut geen creatie van zionisten en VS. Er zijn natuurlijk indirecte factoren: met name de Amerikaanse invasie van Irak. En Assad heeft ook niet alles gegeven om IS te verdelgen. Integendeel, IS was voor hem een godsgeschenk: dan stak zijn abjecte bewind nog gunstig af tegen de kalief. Saoedi-Arabië, andere Golfstaten en Turkije hebben aanvankelijk een vorm van steun gegeven aan jihadistische groepen, om Assad ten val te brengen. Maar toen zijzelf last kregen van IS, hebben ze daar een einde aan gemaakt.”

Maar wat zijn dan die „gezaghebbende bronnen” waar Haifi zich op beroept? Ze stuurde Rengers een lijst met negentien bronnen, uit mainstream en alternatieve media, met een veelheid van stukken, onderzoeksartikelen, beweringen uit interviews en Youtube-filmpjes. Hij ging daar in zijn stuk niet op in, want dat was niet de opzet van het interview.

Die bronnen kom je ook elders online vaak tegen, in dit verband. Sommige zijn ronduit mesjokke, zoals uitlatingen van een voormalige CIA-officier die onder meer in de Tehran Times al eens fulmineerde tegen, daar zijn ze weer, de „zionisten” die met chantage (pedofiele sekstapes) Washington in hun greep houden,

Andere zijn een stuk redelijker, maar zeggen op de keper beschouwd iets anders dan er bewezen wordt geacht. Talloze commentatoren hebben de opkomst van IS al een averechts gevolg genoemd van de invasie van Irak, maar dat is geen „plan”. Evenmin het feit dat de westerse steun aan ‘gematigde’ anti-Assad-groepen jihadisme aanjoeg – zie de recente onthullingen van Nieuwsuur en Trouw. Dat staten in het Midden-Oosten, inclusief Israël, een keiharde realpolitik voeren met soms onheilige allianties, is ook geen schokkend nieuw inzicht. Weinig esoterisch is, ten slotte, de kennis dat Amerikaanse neoconservatieven zich na 9/11 lieten meeslepen door revolutionaire koorts over hervorming van de regio.

Maar dat alles bij elkaar betekent bij lange na niet dat IS een false flag operatie was, een strategisch plan om de islam „zwart te maken”. O ja, van de „zionisten”.

Het zwaarste ‘bewijsstuk’ daarvoor is een op internet vaak geciteerd document van de Defense Intelligence Agency (DIA) uit 2012 over Syrië. Daarin stelt de DIA, een dienst van het Pentagon, dat „als de situatie uit de hand loopt, de mogelijkheid bestaat een salafistische entiteit te vestigen in oostelijk Syrië” en dat is „precies wat de machten die de oppositie steunen willen, om het Syrische regime te isoleren”.

Twee jaar later werd het kalifaat uitgeroepen. Zie je wel!

Het punt is dat je met losse zinnen of woordjes van alles kunt ‘bewijzen’, zoals je met snippers uit een scheikundig rapport, of de handleiding van een dvd-speler, ook niet echt veel opschiet.

Want wat stáát hier nu eigenlijk? Het gaat duidelijk om een waarschuwing (een „ernstig gevaar”), niet om een plan of aanbeveling, aldus onder meer een journalist van The Daily Beast die over het document schreef. De strekking van zo’n inlichtingenrapport is analytisch, niet beleidsmatig. Bovendien, dit was één analyse in een stroom van honderden, zo niet duizenden.

Maar wat was dan bedoeld met „precies wat de machten die de oppositie steunen willen”? Vallen de VS daar niet ook onder? Nee, dat slaat op Turkije, Saoedi-Arabië en de Golfstaten, bondgenoten die jihadistische groepen steunden en die, zoals vicepresident Joe Biden verzuchtte, „ons grootste probleem in Syrië” zijn.

Kortom, dat dit document zou uitwijzen dat de VS wat graag een kalifaat wilden (ja, om de islam zwart te maken), is onzin.

Moet de krant zo’n controversiële uitspraak dan niet eerst helemaal uitpluizen? Dat hoeft niet standaard, beweringen blijven voor rekening van de geïnterviewde.

Maar ik had het niet gek gevonden als er na dat interview toch een fact check was gekomen of een duidend stuk (en dan grondiger dan ik heb kunnen doen).

Voor wie al onwrikbaar overtuigd is, maakt dat natuurlijk niet uit. In het universum van zieners bestaat geen falsificatie.

Reacties: ombudsman@nrc.nl

    • Sjoerd de Jong