Opinie

    • Rosanne Hertzberger

Biotech-student leert alles, maar hij mag niets

De Nobelprijzen gingen de afgelopen twee weken niet naar ontdekkingen; de winnaars hadden geen nieuwe mechanismen opgehelderd, of ziekteverwekkers ontmaskerd, of nieuwe theorieën geformuleerd. Nee, de Nobelprijzen gingen naar nieuwe techniek: gerichte evolutie, superlasers, optische pincetten, immuuntherapie. Niet de ontdekkers maar de ingenieurs wonnen. Misschien zie ik er iets in wat ik wil zien, maar voor mij is het een teken dat we gereedschap meer waarderen dan kennis. Dat de wereld alleen begrijpen niet meer genoeg is voor goede wetenschap. Er moet aan de wereld gesleuteld worden.

Eén stuk gereedschap dat ergens de komende jaren de Nobelprijs krijgt, heet CRISPR-Cas9. U heeft onder een steen geleefd als u er niet van gehoord heeft. Het is een nieuwe techniek die farma, voedsel, landbouw, geneeskunde ineens in staat stelt tot zeer gerichte genetische veranderingen.

We zullen de ontwikkelingen ervan grotendeels op afstand moeten volgen. Afgelopen zomer sloeg het Europese Hof van Justitie de nieuwe techniek uit de handen van de gehele Europese voedselindustrie en landbouw. Niet door het te verbieden. Nee, gewoon door er een onneembare vesting van bestuurlijke hindernissen en veiligheidseisen omheen te plaatsen.

Het resultaat is dat een Europese biotech-student tijdens zijn opleiding allerlei spannende technieken leert met duizend-en-één geweldige toepassingen, om vervolgens te horen te krijgen dat geen van die technieken gebruikt mag worden in de Europese voedselproductie. Daar staan we dan, met de beste landbouwuniversiteit ter wereld, nota bene mede-ontdekker van het CRISPR-Cas-mechanisme. We kloppen ons op de borst vanwege onze slimme supergeavanceerde landbouw. Met precisie-irrigatie, precisie-bemesting, precisie-melkrobots, terwijl de gewassen tot stand zijn gekomen met dertig jaar oude technologie omdat de nieuwe techniek is blijven steken in Brussel. In de rest van de wereld is een beetje moderne veredelaar een chirurg, terwijl het in Europa zo langzamerhand meer op koekhappen begint te lijken, inclusief blinddoek en handen achter de rug. Nobelprijzen winnen kunnen we wel, gereedschap ontwikkelen ook. De beste mensen leiden we hier op. Maar wie ook maar enige ambitie heeft om al dat mooie gereedschap toe te passen, vertrekt direct na afstuderen of promoveren richting VS.

Onze voedselproductie is veiliger dan ooit, maar ik weet niet zo zeker of dat een aanbeveling is. Thuis in je bed liggen is veilig. Nooit iets nieuws proberen is veilig. Dat is het probleem met veiligheid: de voordelen zijn voor iedereen te begrijpen. Elke struikelpartij staat direct op de voorpagina: de Stint, de bollenvloeren van de parkeergarage. De schade van torenhoge veiligheidseisen blijft onzichtbaar, terwijl die er wel degelijk is. In de farma en de zadensector zorgen veiligheidseisen er mede voor dat je honderden miljoenen kwijt bent voor je iets nieuws kan introduceren. Alleen weggelegd voor investeerders met hele diepe zakken. Hoepels waar kleinere bedrijven niet door kunnen springen. Veiligheid is ook één van de redenen dat er geen einde komt aan de consolidatie in het bedrijfsleven. Een proces waar iedereen over klaagt en niemand wat aan blijkt te kunnen doen. Heeft die consolidatie in de zadensector nu weer een extra zet gekregen? Het zal het imago van gentech-gewas in ieder geval geen goed doen. Dat is onlosmakelijk verbonden met een industrie die alleen maar groter en groter groeit. Alles wat nog enigszins van aaibare grootte is in Europa, heeft ruwweg drie keuzes: verhuizen, overgenomen worden of een toontje lager zingen op technologiegebied met wat minder ambitie en wat minder nieuw talent.

Wat dreigt is dat we in Europa vooral geweldig gereedschap en mensen afleveren om vervolgens met lede ogen aan te zien hoe die elders worden ingezet om de wereld daadwerkelijk te veranderen. Wat dreigt is dat we hier alleen nog technologie hebben van minstens twintig jaar oud omdat die dan pas uit de Brusselse pijplijn komt sukkelen. Wat dreigt is dat het niet de ingenieurs zijn die een mooie toekomst hebben, maar juristen en bestuurskundigen. Omdat wij vooral uitblinken in besturen en reguleren, niet in nieuwe dingen maken.

Rosanne Hertzberger is microbioloog.
    • Rosanne Hertzberger