Kabinet moet keiharde maatregelen nemen om doelen CO2-uitstoot te halen

Onzekerheidsmarge cruciaal Het kabinet moet de CO2-uitstoot veel verder terugdringen dan gedacht. De onzekerheidsmarge die wordt gehanteerd vond de rechter „niet acceptabel”.

De Nuon kolencentrale aan de Hemweg in het Westelijk Havengebied van Amsterdam. Foto John Gundlach/ANP

Vanwege de Urgenda-zaak moet het kabinet veel hardere maatregelen nemen om de uitstoot van broeikasgassen in 2020 te verminderen dan waar het nu doet. Dat zeggen kenners van het Nederlandse energiesysteem.

De afgelopen dagen is door meerdere experts geopperd om de Amsterdamse Hemwegcentrale te sluiten. Volgens energie-consultant Kees van der Leun is dat echter nog lang niet genoeg. Op Twitter rekende hij donderdag voor dat de uitstoot van broeikasgas volgens de meest actuele cijfers niet met 4 miljoen ton teruggebracht moet worden, maar met 13 miljoen ton. Hij krijgt steun van Martien Visser, energie-expert aan de Hanzehogeschool in Groningen. „Ik denk dat Van der Leun meer gelijk heeft dan ons wellicht lief is”, reageert Visser.

Deze week zinspeelde onder meer het Planbureau voor de Leefomgeving erop dat de Hemwegcentrale gesloten zou moeten worden vanwege het Urgenda-vonnis. Dat zou „op een bierviltje” 3 miljoen ton CO2-reductie opleveren. Een opgave van 13 miljoen ton CO2 betekent dus dat ook met de sluiting van één kolencentrale nog lang niet aan de eis wordt voldaan. Het kabinet had dinsdag nog gemeld dat de Urgenda-doelen „binnen bereik” zijn.

Hemwegcentrale dicht ‘simpelste wat je kunt doen’

Door de Urgenda-uitspraak, die dinsdag werd bekrachtigd in hoger beroep, moet Nederland de uitstoot van broeikasgas in 2020 met minimaal 25 procent verminderen ten opzichte van ijkjaar 1990. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) verwachtte in zijn laatste prognose dat de reductie zonder verdere maatregelen uitkomt op 23 procent. Het ‘gat’ van 2 procentpunt komt overeen met 4 miljoen ton CO2.

Het PBL maakte echter de kanttekening dat de werkelijke afname van de uitstoot in 2020 tussen 19 en 27 procent kan liggen, vanwege allerlei praktische en economische onzekerheden – of een windpark wordt afgebouwd, de conjunctuur, zelfs het weer.

Onzekerheidsmarge

Het gerechtshof in Den Haag ging in zijn arrest, anders dan de rechtbank, nadrukkelijk in op die onzekerheidsmarge. Het schrijft dat het die marge „niet acceptabel” acht. Een reductie van 25 procent is volgens het hof het minimum. Als de staat daar niet op af koerst, beschermt het burgers onvoldoende tegen een „reëel en onmiddellijk dreigend gevaar”: opwarming van de aarde met meer dan 2°C. Die marge ligt politiek gevoelig, want het kabinet moet zich bij zijn aanstaande politieke keuzes voor ‘Urgenda’ baseren op onzekere prognoses. De werkelijke CO2-uitstoot in 2020 zal pas in de loop van 2021 bekend zijn.

Volgens Van der Leun, strategisch adviseur bij het internationale energie-onderzoeksbureau Navigant, betekent het arrest dat uitgegaan moet worden van het worst case-scenario: de CO2-reductie blijft zonder ingrijpen steken op 19 procent. „Het arrest zou dan betekenen dat er nog 6 procent bij moet”, aldus Van der Leun. Dat komt overeen met een gat van 13 miljoen ton CO2.

„Het is wel haalbaar”, zegt hij desgevraagd. „Bijvoorbeeld door meerdere kolencentrales te sluiten, de maximumsnelheid te verlagen en energiebesparende maatregelen te nemen.” De Groningse expert Martien Visser ziet dat niet gebeuren. Volgens hem maakt Nederland „weinig kans” om de komende twee jaar nog 13 miljoen ton CO2 te besparen, „tenzij het draconische maatregelen treft”. Zelf rekent hij erop dat het ‘gat’ 7 miljoen ton CO2 bedraagt, plus een marge vanwege onzekere prognoses.

Directeur Marjan Minnesma van de Stichting Urgenda wil zich niet uitspreken over dat getal. „De afname moet 25 procent zijn in 2020. En het lijkt me voor het kabinet verstandig als je daar boven gaat zitten, want het valt altijd tegen.” Een woordvoerder van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat wil alleen kwijt dat „de inzet zal zijn om 25 procent reductie te realiseren”.

De berekening van Van der Leun is noodzakelijkerwijs gebaseerd op PBL-cijfers van vorig jaar. Het PBL maakt begin 2019 een nieuwe prognose. Eerder dit jaar zijn door het kabinet wel maatregelen voor energiebesparing en duurzame energie aangekondigd die het Urgenda-doel kunnen helpen. Het PBL bracht daar zelf deze week tegenin dat Nederland juist ook afgedreven kan zijn van het Urgenda-doel, onder meer doordat de CO2-uitstoot in 2017 tegenviel.

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie Haagse Zaken: De staat en het recht, wie zit er op wiens stoel?
U kunt zich ook abonneren via iTunes, Stitcher, Spotify of RSS.
    • Hester van Santen