Opinie

#MeToo liep uit op een sociaal-culturele revolutie

Eén jaar na het begin van #MeToo kan worden vastgesteld dat de ongelijke machtsverhouding tussen mannen en vrouwen is gewijzigd – ten voordele van de vrouw. Eindelijk. Het heeft te lang geduurd. Het is een stap vooruit, op een weg die nog lang niet is voltooid. #MeToo, met al z’n mitsen en maren, opent een route naar gelijkwaardige, veiliger menselijke relaties in het publieke en dus ook in het private domein, voor iedereen.

Weg dus met de kleedkamerpraatjes, de dubbelzinnigheden en de toespelingen die uitlopen op, of die voortkomen uit seksueel opdringerig gedrag, intimidaties, foute grappen, ongewenste aanrakingen. Weg met de onder-ons sfeer die het mannen lang mogelijk maakte vrouwen als buitenstaander te behandelen. Een categorie die wel meedeed maar er nooit écht toe deed. Ook dat is voorbij: poef!

Als collectieve beweging, als fenomeen, roept #MeToo alle mannen nu ter verantwoording. En misschien ook wel sommige vrouwen. Wie ben ik, wat doe ik, wat zeg ik, wat deed ik zelf ooit, of wat doe ik misschien nòg wel. In ieder geval de mannen moeten zich herijken – kloppen zijn instincten en intuïties nog, snapt hij wat er gaande is. Voor de een spreekt het allemaal volkomen vanzelf - die is aangesloten op de tijd. De ander moet z’n ‘inner male chauvinist’ nog onder ogen zien,

Er zullen vast nog velen zijn die het probleem wegwuiven of niet op zichzelf betrekken. Maar dat kan niet meer – en dat was een jaar geleden anders. #MeToo doet iets bijzonders, het verandert een mentaliteit, een denkwijze.

#MeToo liep zo uit op niet minder dan een sociaal-culturele revolutie; een wereldwijde beweging die solidariseert, bevrijdt en wangedrag effectief aan de kaak stelt, met sociale media als vrije ruimte. De indrukwekkende reeks NRC-interviews met vrouwen in alle werelddelen laat zien hoe diep het probleem wortelt. Hoe cultureel bepaald het is - en dus ook hoe lang en gevarieerd de strijd nog zal zijn. Tegelijk is het ook een hoopvolle positieve maatschappelijke ontwikkeling; de wereld kan er op dit moment ook wel een gebruiken.

#MeToo gaat over meer dan alleen seksuele intimidatie of ongewenst gedrag van mannen. Dat was vóór 2017 ook al wel bekend en ook erkend als maatschappelijk probleem. Het ‘Ook Ik’ in #MeToo maakte echter indruk als wanhoopskreet, als een veel te lang uitgestelde roep om erkenning. Van vrouwen die in situaties verzeild raakten waarin mannen hun macht ook kònden misbruiken en tegelijkertijd op het zwijgen van de vrouw konden rekenen. Het is die lange stilte die voor diepe vernedering zorgde, voor bitterheid en opgekropte boosheid die nu naar buiten komen. Over het feit dat vrouwen nota bene zelf werden aangekeken op het gedrag van die man. Als aanleiding, als oorzaak, als schuldige – het perverse ‘dan had je maar niet zelf…’ Omdat hun verhaal toch niet zou worden geloofd of, misschien nog erger, niet serieus zou worden genomen. Mannen waren ‘nu eenmaal’ zo, daar kon je je maar beter bij neerleggen of je bij aanpassen.

Daarmee werd overigens ook mannen onrecht aangedaan. Er is ontegenzeggelijk een grote groep die zich wel kan en kon gedragen. Die wel begrepen waar en wanneer avances moesten eindigen. Die behalve over zelfbeheersing, ook over tact, manieren en sociale intuïtie beschikken. Die vrouwen wel voor vol aanzagen.

#MeToo maakt een definitief eind aan de vraag wie zich nu eigenlijk moet schamen. Hij - niet zij. Waarbij opvalt dat er nog maar weinig daders zijn die dat ook kunnen verwoorden. Op uitleg, erkenning en zelfinzicht is het wachten. Draaien, ontkennen, twijfel zaaien en zelfmeelij is er daarentegen genoeg, van president Trump tot rechter Kavanaugh. In die zin is #MeToo een eenzijdige afrekening, met de bijbehorende minder fraaie aspecten.

Ja, er is ook gebrek aan wederhoor, het onschuldbeginsel doet even niet mee, ‘trial by media’ en schandpaal geven de toon aan. Dat is te verklaren, vooral uit het lang moeten incasseren van dergelijk gedrag. Maar daarmee nog niet goed te praten. Ongetwijfeld zullen onterecht beschuldigden hun recht halen en daarmee de balans in individuele gevallen herstellen. Niet ieder die zich na publieke beschuldigingen moest terugtrekken, heeft die prijs ook terecht betaald. #MeToo lijkt daarin op het schervengericht in het oude Athene: een publieke wraking gevolgd door een tijdelijke verbanning. Die vraag is bij #MeToo nog onbeantwoord: hoe verder? Degenen die de beschuldigingen uiten en de media die ze verspreiden hebben een zorgvuldigheidsplicht. Verantwoording afleggen hoort er ook bij. Net als nadenken over het vervolg. Die balans moet zich nog herstellen.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.