Kiezen op IC: de kanker- of de leverpatiënt?

Personeelstekort

In de IC is een tekort aan verpleegkundigen. Dus academische ziekenhuizen kiezen wie als eerste wordt geopereerd. „Je gaat dan kijken: wie is sterk genoeg?”

Diederik Gommers, hoofd intensive care van Erasmus MC. „Verpleegkundigen krijgen enorme waardering van patiënten, dat willen ze ook van de leiding.” Foto David van Dam

Om kwart voor acht vanochtend zag de puzzel er voor Diederik Gommers en drie collega-artsen zo uit: vier nieuwe patiënten waren hier aangemeld, op de intensive care. Maar er waren nul bedden vrij. Eigenlijk zijn er 12 bedden vrij, maar daar is geen personeel voor. Dus moet de afdeling het doen met 32 bedden. En in elk van die bedden – doodstille witte hokjes vol draden, apparaten en lichtjes – ligt iemand.

Eén aangekondigde patiënt moest worden geopereerd aan de slokdarm, wegens kanker, en moest daarna naar de intensive care. Eén patiënt moest aan een hersentumor worden geopereerd en óók hier naartoe. Eén patiënt had leverfalen en kwam uit Breda – alleen de Erasmus MC en UMC Groningen kunnen ernstig leverfalen behandelen. En de vierde kwam van de post-anesthesie care unit. Gommers: „Je gaat dan kijken: wie kan er weg van de 32? Wie is sterk genoeg? Is er plek op de afdeling waar hij of zij naartoe moet?”

De oplossing, vanochtend: drie patiënten zijn vervoerd naar andere intensive cares, in Den Haag en Rotterdam. De operatie aan de hersentumor is uitgesteld. De slokdarmoperatie is uitgevoerd. En zo gaat dat gepuzzel elke dag.

Er zijn te weinig gespecialiseerde verpleegkundigen. Zo weinig, bleek gisteren, dat de academische ziekenhuizen dit kwartaal tien tot 15 procent van hun bedden ‘sluiten’. Ook het Erasmus MC waar Gommers de IC leidt. Ze leggen gewoon niemand in die bedden omdat er niemand is om voor de patiënt te zorgen.

In Groningen (UMCG) zijn 90 van de 891 bedden in het hele ziekenhuis tijdelijk dicht. In Nijmegen (Radboud) zijn er dit kwartaal soms wel dertig bedden tegelijk gesloten, in Maastricht (MUMC) ook; dat is ongeveer 5 procent van hun bedden. Bij het VUmc in Amsterdam worden dertien van de zestien operatiekamers gebruikt. In het Amsterdamse ‘topklinische’ ziekenhuis OLVG worden zestien tot achttien van de 25 operatiekamers gebruikt. De woordvoerder van het OLVG: „De patiënten zijn er wel, maar het personeel is er niet.” In het AMC blijft een op de tien operatiekamers leeg. Voor de umc’s in Utrecht en Leiden geldt hetzelfde.

Griep

Maandag meldden zich vijf verpleegkundigen ziek op de IC in het Erasmus MC, met de griep. ’s Nachts zorgt één ic-verpleegkundige voor twee patiënten. Overdag is het één verpleegkundige per patiënt. Vijf zieken, ’s nachts, is dus enkele bedden minder. Gommers: „Dan ga je kijken of je iemand kan inhuren via een uitzendbureau. Maar ook daar zijn alle gespecialiseerde verpleegkundigen op. De meesten zijn alweer maandenlang gebonden aan een ziekenhuis – omdat de schaarste groot is.” Bovendien, zegt Gommers, zijn zij per uur duurder dan de eigen mensen. „Aanvankelijk, toen verpleegkundigen zichzelf als zzp’er gingen verhuren, weigerden we ze in te huren. Maar dat kan niet meer. Ze zijn te hard nodig.”

Lees ook: Bedden en operatiekamers in academische ziekenhuizen blijven leeg door personeelstekort

Alex Sminia (42) is zo iemand. Hij werkt sinds 15 jaar als zzp’er en brengt weer vele uren per week door op deze IC. „In 2008 waren we blij als we genoeg uren konden sprokkelen om van te leven. Nu zijn we onmisbaar. De markt is compleet gekeerd.” Dát kan Gommers bevestigen: „We vissen allemaal in dezelfde vijver.”

Vanwaar dat grote tekort? Er is te lang een numerus fixus geweest op de HBO-verpleegkunde waardoor er te weinig verpleegkundigen werden opgeleid. Daarnaast verlieten velen het vak: ze vonden dat ze te hard moesten werken – ook ’s avonds en ’s nachts want een ziekenhuis draait 24/7 – voor wat ze verdienen. Dat is ongeveer 3.600 euro bruto voor een 36-urige werkweek, plus onregelmatigheidstoeslag, eindejaarsuitkering en vakantiegeld. In algemene ziekenhuizen verdien je iets meer.

Gommers en collega’s broeden op noodmaatregelen om meer personeel te trekken. Ze willen deeltijd-verpleegkundigen, die bijvoorbeeld 28 uur per week werken, een extra bedrag geven als ze 36 uur gaan werken. „Dat is wel moeilijk te verkopen aan collega’s die 36 uur werken, voor het normale salaris. Dat besef ik. Maar we moeten íets.” Eigenlijk, zegt Gommers, willen zijn mensen gewoon waardering. „Dat krijgen ze enorm van patiënten. Dat zie je aan alle kaartjes die ze krijgen als iemand weer thuis is. Maar ze willen het ook van de leiding en de maatschappij.”

Alex Sminia vindt dat hij een prachtvak heeft. „Ik zorgde 38 dagen elke dag voor één vrouw wier maag hersteld moest worden. Ik dacht dat ze het niet zou redden. Na die 38 dagen ben ik nog vier dagen mee geweest naar de afdeling waar ze terecht kwam. Ze is hersteld. Ik vergeet haar nooit meer en zij mij ook niet.”

    • Frederiek Weeda