Kan een gevallen ster weer rijzen?

Sommige beroemdheden in Amerika verloren hun baan na beschuldigingen van seksueel geweld, anderen konden gewoon doorwerken. Hun lot wordt bepaald door de publieke opinie.

Illustratie Tjarko van der Pol

De Britse comedian Nish Kumar twitterde eind augustus: „Iedereen kent het gezegde: If you don’t want to do the time, don’t do the crime. Het alternatief is dat je een comedian bent, de misdaad pleegt, een minuutje wacht, en dan is iedereen chill.”

De tweet van Kumar was een van de afwijzende reacties op de terugkeer van Louis C.K. in de comedywereld, met een optreden in een club, negen maanden nadat de Amerikaanse comedian bekende zich aan seksuele intimidatie schuldig te hebben gemaakt.

De brief waarin Louis C.K. toegaf zich te hebben misdragen eindigde met de belofte dat hij „zou terugtreden en lang de tijd zou nemen om te luisteren”.

Bepaald niet iedereen vond negen maanden afwezigheid uit de schijnwerpers lang genoeg en niet iedereen achtte aangetoond dat Louis had geluisterd. Louis C.K. werd een ‘miljonair met vakantie’ of met ‘sabattical’ genoemd.

Het verraste publiek in de New Yorkse club waar hij onaangekondigd nieuw materiaal uitprobeerde had hem weliswaar toegejuicht, maar journalisten vonden ook vrouwen uit het publiek die zich overvallen voelden door zijn onaangekondigde optreden. Her en der klonken stemmen die zijn terugkeer in de comedywereld rechtvaardigden, maar het overgrote deel van de reacties in de media en op sociale media was negatief en bits.

De comeback van Louis C.K. vormde de aanleiding voor een discussie over de vraag wat de strafmaat moet zijn of kan zijn voor mannen die zijn beschuldigd van seksueel geweld en machtsmisbruik. De media fungeren daarbij vaak als aanjager en rechter. Dat leidt enerzijds tot het verwijt dat de carrière van onschuldige mannen wordt geruïneerd door onbewezen beschuldigingen van aanranding en machtsmisbruik. Zoals president Trump deze week zei: „Het is een angstige tijd voor mannen.” Daar tegenover staat de overtuiging dat de intieme, fysieke aard van de schendingen het opvoeren van ‘hard bewijs’ lastig maakt en dat het niet geloven van vrouwelijke slachtoffers een cultuur van vrouwenhaat en -onderdrukking in stand houdt. Het bredere doel van de onthullingen is een sociale revolutie te ontketenen, waarin mannen de psychische en fysieke zelfbeschikking van vrouwen erkennen en waarborgen. En dus aanvallen op hen niet meer ridiculiseren, ontkennen en vergoelijken.

Dat de vormen, de reikwijdte en de ernst van het misbruik waar mannen van worden beschuldigd zeer uiteenlopen, maakt de discussie er niet eenvoudiger op. Bij beschuldigingen van verkrachting, waar een rechtszaak op volgt, lijkt het simpel. De rechter gaat beslissen. Zoals bij Harvey Weinstein, de machtige Hollywood-producent die in mei gearresteerd werd wegens aanklachten van seksueel misbruik van twee vrouwen, in 2004 en 2013. Hij is op borgtocht vrijgelaten, maar draagt een enkelband en mag de staten New York en Connecticut niet verlaten. Een derde aanklacht komt in november voor de rechter. Als hij schuldig wordt bevonden, kan hij veroordeeld worden tot levenslang.

Verjaring

Een van de oorzaken van #MeToo is een ontoereikend rechtssysteem. Alle beschuldigingen leggen de zwakte van dat systeem bloot. Die begint met gebrek aan fysiek bewijs en eindigt bij krappe verjaringstermijnen. Om die redenen zijn er nauwelijks beschuldigingen die leidden tot een rechtszaak, zoals in het geval van Weinstein. Bij de wel veroordeelde Bill Cosby was er maar één van de zestig beschuldigingen niet verjaard. Een beschuldiging in de media is meestal aanklacht en vonnis.

Bij de Amerikaanse Republikeinen vormen beschuldigingen geen beletsel voor maatschappelijk succes. Trump werd president, Roy Moore bleef kandidaat voor de Senaat en Brett Kavanaugh werd benoemd tot opperrechter, ondanks alle beschuldigingen.

Na beschuldigingen tegen in de media werkzame mannen volgde in Amerika veelal ontslag, zoals in het geval van de prominente presentatoren Matt Lauer en Charlie Rose. In de cultuurwereld liggen de zaken anders. Comedian Bill Burr zei op de radio dat van Louis C.K. „alles was afgepakt”. Feit is dat de film die C.K. vorig jaar maakte, I Love You Daddy, niet meer is uitgebracht en dat zijn succesvolle serie Louie na vijf seizoenen werd stopgezet door de zender FX. Maar de zenderbaas van FX zei begin augustus dat hij het werken met de comedian miste en graag een zesde seizoen van Louie met hem wilde maken. Volgens hem hing dat niet af van hem, maar van de vraag of de maatschappij mensen een tweede kans gunde. Bijna tegelijk liet actrice Chloë Grace Moretz weten dat I Love You Daddy, waarin zij een hoofdrol speelt, wat haar betreft maar beter stilletjes kon verdwijnen.

Over de vraag óf en hoe beschuldigden van seksueel misbruik een tweede kans verdienen, schreef Constance Grady een artikel op de nieuws- en opiniesite Vox. Zij poneerde dat Louis C.K. op drie punten tekort is geschoten als het zijn doel is gerehabiliteerd te worden. Volgens haar heeft C.K. er geen blijk van gegeven dat hij niet weer in de fout zal gaan, heeft hij voorzover bekend niets gezegd waaruit zou blijken dat hij begrijpt hoezeer hij zijn slachtoffers heeft beschadigd én heeft hij niets gedaan om iets van de schade die hij heeft aangericht te herstellen.

Verdeeldheid

Wat als beschuldigingen de publieke opinie direct verdelen? Een goed voorbeeld daarvan is het artikel waarin een anonieme vrouw afgelopen januari de comedian Aziz Ansari beschuldigde. Ansari, de ster van Netflix-serie Master of None en auteur van een boek over hedendaagse romantiek, werd tot dan toe geprezen omdat hij als tv-maker vaak het feminiene perspectief kiest. Niets daarvan was terug te zien in de gedetailleerde beschrijving van alle seksuele handelingen van een avond waarop de vrouw het wil laten bij orale seks en Ansari blijft aandringen op meer. In een reactie verklaarde Ansari dat hij veronderstelde dat het seks betrof met wederzijdse instemming.

In een tweet schreef feministe Jessica Valenti, auteur van Sex object, a memoir, dat veel mannen het stuk zullen lezen als een alledaagse, redelijke, seksuele interactie, terwijl vrouwen juist bevragen wat ‘normaal’ is, omdat de beschreven seksuele omgang voor hen niet werkt en vaak schadelijk is. Valenti werd in het culturele tijdschrift The Atlantic geciteerd door schrijfster Caitlin Flanagan, die zichzelf opvoert als een oudere feministe (ze is van 1961) en het artikel over Ansari afdoet als „wraakporno”. Ze schrijft ook: „Ik had gedacht dat het langer zou duren voor het moordcommando van bevoorrechte, jonge witte vrouwen het vuur zou openen op bruine mannen. Ik veronderstelde dat ze, gezien hun aandacht voor intersectionaliteit enzo, zich nog een paar maanden zouden richten op hoogopgeleide witte mannen.”

In juli liet Netflix weten wel een derde seizoen van Master of None met Ansari te willen maken en sinds kort treedt hij weer op met een nieuwe live comedyshow.

Zijn carrière lijkt gered, maar zijn naam is besmeurd. Het gaat sindsdien in ieder artikel over hem over de beschuldiging van seksuele intimidatie. De vraag is hoe lang de beschuldigingen blijven kleven. En wat het met Ansari doet. In een recensie meldt The Guardian alvast dat zijn nieuwe show grimmiger is dan zijn vroegere, al te gepolijste werk.

    • Ron Rijghard