Is groen snot een teken van gevaar?

Durf te vragen

Wekelijks zoekt de wetenschapsredactie het antwoord op een veelgestelde vraag. Vandaag: Snot- en slijmkleur zijn geen goede indicatoren om antibiotica voor te schrijven.

Snot en slijm – uit neus en keel – variëren in kleur van transparant-wit, via geel en groen tot roodbruin. De zwarte puntjes die na ongemaskerd schuren in huis in het geel en groen kleven laten we hier buiten beschouwing. Wat betekent de kleur? Is groen bij snot een alarmkleur?

Snot en slijm komen uit slijmklieren in neus, bijholten en keel. Die klieren produceren dagelijks ongeveer een liter slijm, als je niet verkouden bent. Trilharen in neus en keel zwabberen het slijm omlaag. We slikken het door, inclusief de ingevangen stofdeeltjes en ziekteverwekkers. Uitwendige snotconsumptie, via de vinger uit de neus, voegt weinig toe aan de dagelijks ingeslikte hoeveelheid. Bij een allergie-aanval, in een stoffige omgeving, in de kou en tijdens een virus- of bacterie-infectie kan die slijmproductie toenemen tot liters per dag.

Meestal is er dan een stroom transparant snot. Maar wie een paar dagen verkouden is, produceert vaak geel of groen slijm en snot. Het is een wijdverbreid idee dat dat op een bacteriële infectie duidt. Dat is niet waar – of althans niet altijd.

Tot tien jaar geleden waren er artsenrichtlijnen die geel en groen verkoudheidsslijm noemden als een van de geldige redenen om antibiotica voor te schrijven. Nu staat in de Nederlandse huisartsenrichtlijn ‘Acuut hoesten’, waar dokters zich doorgaans aan houden, dat snot- en slijmkleur geen invloed mag hebben op de overweging om antibiotica voor te schrijven. Dat de kleur er niet toe doet, is gebaseerd op onderzoek waaruit blijkt dat er bij bacteriële infecties wel wat vaker groen slijm uit neus en keel komt, maar dat er net zo goed bacteriën in wit-transparant slijm kunnen zitten.

Of er bacteriën in het spel zijn is wel belangrijk, want tegen verkoudheden door virussen die in het slijmvlies groeien bestaan geen medicijnen. Maar bacteriën in de luchtwegen zijn met antibiotica af te stoppen.

Misschien is het beter toch het zekere voor het onzekere te nemen? En de dokter om een antibioticumrecept te vragen als het slijm groen is geworden?

Dat is zinloos. Mensen met groene en witte snotproductie die antibiotica kregen, waren even beroerd en even lang ziek. De kleur maakte niet uit, staat in een wetenschappelijke publicatie uit 2011.

Dat is ook niet zo gek, want verkoudheden gaan vrijwel altijd vanzelf over. Antibiotica veranderen daar niets aan, zolang er geen alarmsignalen zijn, zoals bijvoorbeeld dagenlang koorts, longontsteking, zichtproblemen en epileptische aanvallen. Wie antibiotica neemt bij een ongecompliceerde verkoudheid loopt vooral een kans op de bijwerkingen.

Gekleurd slijm is dus geen reden om de dokter om antibiotica te vragen. Belangrijk is nog: help de dokter een handje en twijfel niet, mocht je er met je huisarts over praten. De onzekerheid over het voorschrijven van antibiotica is bij veel artsen nog zo groot dat ze eerder een recept uitschrijven als ze inschatten dat een patiënt wel een receptje wil hebben. Dat staat in een studie uit 2016 over ‘antibiotica-onderhandelingen’ tussen arts en patiënt. Vreemd genoeg staat daar ook in dat een patiënt die heel direct om antibiotica vraagt vaak zonder recept naar huis wordt gestuurd.

Snotkleur toont dus geen bacteriële infectie aan. Maar wat dan wel? Waardoor is snot transparant, of geel, of groen, of bruin? De gele en groene kleur van sputum komt van een enzym uit dode cellen van het eigen afweersysteem. Groen snot duidt dus in eerste instantie op een goed-werkende afweer.

    • Wim Köhler