Er kan er maar één de ware volkspartij zijn

België

De rechtse N-VA wil zondag eindelijk eens winnen van de christen-democraten bij de Belgische gemeenteraadsverkiezingen. Daarvoor moeten ze het platteland veroveren.

Kopstukken van de rechtse Vlaamse partij N-VA op een familiedag in attractiepark Plopsaland. Partijleider Bart De Wever (in de attractie ‘De Grote Golf’ tijdens het maken van een selfie) is lijsttrekker in Antwerpen bij de gemeenteraadsverkiezingen van zondag. Foto's Wouter Van Vooren

Daklozen en hangjongeren, je ziet ze nauwelijks in het centrum van het West-Vlaamse Roeselare, een gemeente van iets meer dan 60.000 inwoners. In de aangeharkte hoofdstraat wordt druk gewinkeld en zitten de terrassen vol. Criminaliteit en werkloosheid? Wie de officiële statistieken van alle Vlaamse steden erop naslaat, vindt de stad pas onderaan de lijstjes terug. Het gaat prima in Roeselare.

En toch is het er spannend.

Zondag worden in België gemeente- en provincieraadsverkiezingen gehouden. Veel ogen zullen op Antwerpen gericht zijn, waar de afgelopen maanden een behoorlijk vinnige verkiezingsstrijd plaatsvond tussen de Vlaams-nationalistische, rechtse N-VA en de christen-democratische CD&V.

Ook in Roeselare spitst de campagne zich toe op CD&V (die de burgemeester levert) en N-VA (de grootste oppositiepartij). ‘Antwerps’ politiek geruzie is er niet. Toch vindt de échte strijd zondag hier plaats. De N-VA kan voor het eerst de gemeenteraadsverkiezingen in Vlaanderen winnen, en de macht overnemen van de al decennia oppermachtige CD&V. Áls ze gemeenten als Roeselare voor zich wint.

Foto Wouter Van Vooren
Foto Wouter Van Vooren

De grootste van Vlaanderen

De N-VA werd in 2001 opgericht als Vlaams-nationalistische, liberaal-conservatieve partij. Speerpunten: migratie en veiligheid. Een ‘light’-versie van het behoorlijk veel rechtsere Vlaams Belang. De partij groeide snel: bij de laatste federale verkiezingen werd ze de grootste, met ruim 32 procent van de stemmen in Vlaanderen. Sindsdien zitten de Vlaams-nationalisten niet alleen in de regioregering, maar ook in de landelijke.

Maar lokaal is de katholieke gezinspartij CD&V nog altijd de grootste. De partij doet het met name beter in de kleinere rurale gemeenten. Ze is daar al decennia sterk verankerd met ervaren en bekende kandidaten, terwijl de N-VA zich nog aan het inwortelen is. Na de laatste verkiezingen, in 2012, leverde CD&V bijna de helft van de Vlaamse burgemeesters: 134. De N-VA heeft er slechts 44.

Gemeenteraadsverkiezingen zijn in België allesbehalve tweederangs. Het land komt om in de complexe regeringsniveaus; het lokale niveau is voor veel kiezers tenminste concreet. De burgemeester wordt er ook directer gekozen dan in Nederland.

Wie aanspraak wil maken op de titel ‘ware volkspartij van Vlaanderen’ moet dus vooral die lokale verkiezingen winnen. In mei volgend jaar staat bovendien een hele reeks andere verkiezingen gepland. Belgen stemmen dan voor de gewesten, gemeenschappen, het federale parlement én het Europese op één dag. Wie nu wint, begint meteen goed aan de campagne van die verkiezingen.

Daarom is N-VA de strijd met CD&V aangegaan, waarbij het er soms hard aan toegaat. Kijk maar naar Antwerpen, waar het soms over de inhoud gaat, maar nog vaker op de persoon wordt gespeeld. „Ik vertrouw hem voor geen haar”, zei burgemeester en N-VA-voorzitter Bart De Wever over zijn tegenstrever in Antwerpen. De Wever neemt een „Calimero-rol” aan, vond CD&V-kandidaat Kris Peeters. Zelfs zijn huisdier haalde hij erbij in een interview in het weekblad Humo: „Altijd als hij langskwam moesten we onze labrador in de garage opsluiten, want hij is niet zo gek op honden.” Via Twitter riposteerde De Wever dat hij „zot op dieren” is maar „helaas allergisch aan hondenhaar”.

Vlakbij de Grote Markt

Hoe anders verloopt het in Roeselare, waar de N-VA de winst minstens zo hard nodig heeft als in Antwerpen. „Wij zijn heel enthousiast over de huidige burgemeester”, zegt N-VA’er Ingrid Van Wassenhove, nummer 25 op de lijst, in het kantoortje van de partij. „Resultaten bereik je niet door een stad uit elkaar te rijten”, zegt CD&V-burgemeester Kris Declercq honderd meter verderop in zijn kamer in het stadhuis.

De N-VA heeft er flink op ingezet lokaal bekender worden. De partij heeft dit keer de meeste kieslijsten en kandidaten van Vlaanderen. Niet voor niets is het Roeselaarse partijkantoor op honderd meter van de Grote Markt geplaatst. Maar de voornaamste tactiek om dit keer van CD&V te winnen, zoekt de N-VA in een andere hoek: islam, migratie en veiligheid. Het zijn onderwerpen die het op dit moment goed doen bij kiezers in heel Europa, en waar de N-VA al in uitblinkt. De populairste hardliners van de N-VA in de federale regering zitten op de posten Migratie en Veiligheid. Tijdens deze lokale verkiezingen zet de partij dus in op die landelijke thema’s.

We moeten onze eigenheid bewaken

Ingrid Van Wassenhove, N-VA-kandidaat in Roeselare

In Roeselare is de criminaliteit misschien laag, maar „wel gestegen”, legt Van Wassenhove uit. Het aantal „vreemdelingen” – nu 7,5 procent, van wie minder dan de helft van buiten de Europese Unie – ook. „En het is wel de bedoeling dat die integreren, niet dat we ze een brief in het Arabisch sturen zoals de vorige burgemeester heeft gedaan. We moeten onze eigenheid bewaken.”

De inwoners zelf lijken verdeeld. „Migratie is natuurlijk een hot topic nu”, zegt Klaas Vandamme (48), met zijn vrouw Sylvia Vantomme (47) naar de wekelijkse dinsdagmarkt gekomen. „Ik heb geen enkel probleem met politieke vluchtelingen, ik ben geen Vlaams Blokker, maar er komen steeds meer economische vluchtelingen. Niet iedereen kan blijven.” Dat speelt ook in Roeselare, denken ze: „We zien het straatbeeld wel veranderen de laatste jaren.” Zij zullen op N-VA stemmen zondag. Niet iedereen denkt er zo over. „Migratie?”, zegt marktkoopman Dirk Vandamme (54), die zijn partijvoorkeur niet in de krant wil. „Hier? Als je tien vrouwen met hoofddoek langs ziet komen op een ochtendmarkt, is het veel.”

Partijleider Bart De Wever tijdens de N-VA familiedag in Plopsaland.

Foto Wouter Van Vooren

Plopsaland

Of de nadruk op nationale thema’s werkt? Op de N-VA Familiedag in pretpark Plopsaland verklaarde voorzitter Bart De Wever in september alvast voor 13.000 fans: wij zullen die verkiezingen winnen. Maar in twee peilingen van de afgelopen maanden voor de federale verkiezingen, waar de N-VA juist altijd zo goed scoorde, verloor de partij stemmen. In Roeselare staat N-VA in de laatste peilingen eveneens op achterstand.

„Uiteindelijk gaat het bij lokale verkiezingen toch eerder om nabijheid”, denkt burgemeester Declercq. „Mensen stemmen op een persoon. Dat merk ik ook op de markt. Ik ga daarheen om de klachten van mensen op te schrijven. De manier waarop met hun problemen wordt omgegaan, maakt meer verschil dan een verkiezingsprogramma.” Dat blijkt op het marktplein. Op wie ze gaat stemmen? Op de burgemeester, zegt Rosa Parmentier (71): „Hij is heel vriendelijk en betrokken, en je kunt hem altijd vragen stellen.” Van welke partij hij is: „de CVP” – dat is al sinds 2001 niet meer de naam van CD&V.

    • Anouk van Kampen