Opinie

    • Ward Ferdinandusse

Dissidente rechters mogen allang hun eigen mening geven, ín het vonnis

Rechters in meervoudige colleges kunnen best laten blijken dat ze het niet met het vonnis eens zijn. Gewoon in het vonnis opschrijven, onder naam, schrijft Ward Ferdinandusse, in de Togacolumn. De wet staat het toe.

Is het erg als rechters met elkaar van mening verschillen? Of preciezer gezegd: openlijk met elkaar van mening verschillen? Die vraag beantwoorden wij in Nederland heel anders dan de Angelsaksische landen en rechters in internationale tribunalen. Daar schrijven rechters de ene na de andere dissenting of concurring opinion: hun persoonlijke bijdrage aan een vonnis, waarin zij in hun eigen woorden uitleggen waarom zij het wel of juist niet eens zijn met de beslissing van de meerderheid.

Gesloten deur

In Nederland doen we dat niet. Onenigheid tussen rechters wordt uitgevochten achter de gesloten deur van de raadkamer. In het vonnis is er niets van terug te zien. Hoogstens valt het de goede verstaander in een uitzonderlijk geval op dat een rechter een bepaald vonnis niet mee tekent omdat hij “buiten staat” is te ondertekenen.  Maar daar zijn lastig conclusies aan te verbinden, want er zijn vele andere redenen waarom een rechter een vonnis niet mede ondertekent dan inhoudelijke onenigheid. Ziekte of vakantie bijvoorbeeld.

Het is bijzonder te zien hoe beide rechtssystemen hun eigen keuze op dit vlak essentieel vinden voor de kwaliteit van de rechtspleging. Zo schreven rechters van het Internationaal Strafhof in 2014 dat het door individuele rechters kunnen aanhechten van hun eigen standpunten en aldus de rechtspleging beschermen tegen besluitvorming bij afgedwongen meerderheid, goed is voor de ontwikkeling van het recht. Het bevordert de kwaliteit van rechterlijke beslissingen en vergroot de zeggingskracht van de rechtspraak voor de buitenwereld. Ik kan me daar in vinden. Een goed geschreven dissenting opinion kan soms meer duidelijk maken over een zaak of een rechtsvraag dan de compromistekst van de meerderheid. Ik kan me wel een paar kernachtige arresten van de Hoge Raad bedenken waar ik graag wat mooi opgeschreven standpunten van individuele raadsheren bij had gelezen.

Gezag ondermijnen

Met enige regelmaat bepleiten voorstanders de invoering van individuele rechterlijke opinies ook in Nederland. Maar breed enthousiasme is daar nooit voor te vinden. Tegenstanders menen dat openlijke meningsverschillen tussen rechters het gezag van de rechtspraak kunnen ondermijnen en de rechtszekerheid zullen ondergraven. Immers, wie ziet dat een rechterlijke beslissing is genomen met een krappe meerderheid zal beseffen dat de stemverhoudingen een volgende keer ook anders kunnen  zijn.

Ook kunnen  individuele rechterlijke opinies leiden tot meer aandacht voor de persoon van de rechter en daarmee tot politisering van de rechtspraak. Als voor de buitenwereld duidelijker wordt welke bijdrage een individuele rechter levert, kan dat leiden tot meer druk van buiten om bepaalde rechters wel of juist niet in hogere rechtscolleges te krijgen. Dat laatste vind ik zelf nog het sterkste tegenargument. Waar het gaat om de politisering van de rechtspraak biedt de huidige situatie in de Verenigde Staten wel een duidelijk voorbeeld van hetgeen we hier moeten zien te vermijden.

Dissenters ín het vonnis

Ondertussen is een interessante vraag of het nu eigenlijk in Nederland wel verboden is om een dissenting opinion aan een vonnis te hechten. Als argument daarvoor wijst men vaak naar artikel 7 van de Wet op de Rechterlijke Organisatie, waarin is opgenomen dat rechters geheim moeten houden wat in de raadkamer wordt besproken. Maar dat argument miskent het karakter van een dissenting opinion. Dat is namelijk een individueel geformuleerd deel van het vonnis, niet een commentaar op het vonnis. Dat blijkt alleen al uit het feit dat ook Angelsaksische landen en internationale tribunalen een geheim van de raadkamer kennen: je eigen mening geven in een vonnis is iets anders dan uit de school klappen over de rechterlijke beraadslaging voorafgaand aan het vonnis. Een andere belemmering voor Nederlandse rechters om als onderdeel van een vonnis hun afwijkende of aanvullende standpunten onder eigen naam bekend te maken ken ik niet. Dus, Nederlandse dissenters, wat staat u eigenlijk in de weg?

 

De Togacolumn wordt wekelijks geschreven door een rechter, een advocaat of een officier van justitie.

 

 

Blogger

Ward Ferdinandusse

Ward Ferdinandusse studeerde rechten in Amsterdam, waar hij promoveerde op de toepassing van internationaal strafrecht in nationale rechtbanken. Hij schreef voor het studentenblad Propria Cures en het voetbaltijdschrift Hard Gras. Ferdinandusse werkt als officier van justitie bij het Landelijk Parket in Rotterdam en als bijzonder hoogleraar Internationaal strafrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen. Als officier was hij betrokken bij strafzaken, uitleveringsprocedures en onderzoeken naar internationale misdrijven zoals genocide, oorlogsmisdrijven, foltering, piraterij en (internationaal) terrorisme.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.

    • Ward Ferdinandusse