Ellen Laan: "Om op te lossen wat er misgaat tussen – vooral – mannen en vrouwen, moeten we vrijuit leren spreken over wat wél lekker is voor vrouwen."

Foto Merlijn Doomernik

Seksuologe Ellen Laan: ‘Beschuldigen is helemaal niet makkelijk’

Seksuologe en psychologe Ellen Laan meent dat veel seksuele intimidatie voortkomt uit de verschillende opvoeding van jongens en meisjes.

Hoogleraar Ellen Laan (56) wordt bozer en bozer naarmate ze ouder wordt. „Ze zeggen altijd dat je milder wordt. Dat geldt voor mij niet. Nee, ik word steeds verontwaardigder over wat we als samenleving allemaal normaal vinden – terwijl het niet normaal ís.”

Laan is hoogleraar seksuologie en psycholoog in het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam. Ze is bekend door haar onderzoek naar de seksualiteitsbeleving van vrouwen, voornamelijk in heteroseksuele relaties. Door die bril ziet zij de #MeToo-beweging. „Het is een kans om seksueel genot voor vrouwen op de kaart te zetten.” Voor Laan gaat #MeToo over „seksuele grensoverschrijding, maar vooral ook over mannen en vrouwen en genderverschillen”. Ze ziet seksuele intimidatie en seksueel geweld als het gevolg van de rolverdeling die jongens en meisjes van jongs af aan wordt opgelegd. „Jongens wordt vaak geleerd: niet huilen, stoer zijn.” Indirect betekent dat volgens Laan ook: niet meteen stoppen als een meisje of een vrouw nee zegt, doorzetten. „Ze mogen niet laten zien dat ze onzeker zijn en twijfelen. Ze mogen niet laten zien dat ze bezorgd zijn om een ander. Meisjes voeden we altijd wel zo op maar jongens laten we in de steek.”

Laan vindt: „Om op te lossen wat er misgaat tussen – vooral – mannen en vrouwen, moeten we vrijuit leren spreken over wat wél lekker is voor vrouwen.”

Ze pakt een clitoris van plastic, die in tweevoud in de fruitschaal van haar kantoor ligt. Geen ‘speldenknop’, zoals het – ook in educatieve boeken – vaak wordt genoemd, eerder een vlezig kleerhangertje.

„Steeds meer mensen hebben dit wel eens gezien, maar nog steeds verbaas ik er wekelijks iemand mee.”

Altijd coïtus

Seks is voornamelijk gericht op het plezier van mannen. Daar kan Laan tal van voorbeelden van geven. Dat seks tussen mannen en vrouwen bijna altijd in het teken staat van coïtus, bijvoorbeeld, terwijl het geboortekanaal voor vrouwen niet voor niets gevoelloos is. Onlangs verscheen een studie van een onderzoekster die op 22 universiteitscampussen zevenduizend afspraakjes tussen mannen en vrouwen had onderzocht. Minder dan tien procent van de ondervraagde vrouwen vond hun eigen plezier het belangrijkst. Dertig procent vond het plezier van hun partner belangrijker.

Aan het einde van iedere lezing die ze geeft krijg Laan naar eigen zeggen dezelfde vraag: ja maar de natuur dan, daar zijn mannen en vrouwen toch ook niet gelijk? „Ik zeg altijd: de meeste diersoorten hebben alleen maar seks in een klein deel van het jaar. Dus daar gaat uw vergelijking mank. Mensen hebben seks voor de verbinding en die kan er zijn vanwege afspraken die we hebben gemaakt.”

De verschillen tussen mannen en vrouwen worden ook in het #MeToo-debat opgeblazen, ziet Laan. „Alle meta-analyses wijzen juist uit dat mannen en vrouwen nauwelijks verschillen op het gebied van seks.”

Ellen Laan was vrij toen rechter Brett Kavanaugh werd verhoord. Zat ze de hele dag woedend voor de televisie op de bank. „Ik was stupéfait. Over hoe iemand zo los kan en mág gaan. Zag je hoe kwaad hij deed tijdens die verhoren? Als Christine Blasey Ford zo fel was geweest, was ze in een dwangbuis naar buiten gedragen, dacht ik steeds. Hoezo is zijn leven geruïneerd? Dat zegt hij! Maar hij is verkozen. Het is buiten alle proporties. Dat die senatoren tegen vrouwen zeggen: voor jullie is het zeker maar een lolletje, jullie maken de levens van mannen kapot. Beschuldigen is zo gemakkelijk, wordt ook vaak gezegd. Dat is helemaal niet makkelijk. Tachtig procent van de mensen in mijn spreekkamer is misbruikt, het overgrote deel van hen heeft dat nooit met iemand gedeeld.

Lees ook: Kavanaugh bedreigt Democraten

„Pas als het in de ogen van mannen niet meer stoer is om je lullig te gedragen tegenover vrouwen, dan gaat er iets veranderen.”

Gevraagd naar de successen van de MeToo-beweging stelt Ellen Laan vaak vast wat er nog niet goed gaat. Dat komt, zegt ze, omdat ze dus steeds feller wordt. „Ik vind het goed aan MeToo dat zulke mechanismen, zoals bij Kavanaugh, duidelijker worden. Maar Kavanaugh wordt nog steeds gewoon benoemd.”

Ellen Laan vond tot haar achttiende helemaal niet dat vrouwen anders worden behandeld dan mannen, herinnert ze zich. „Een vriendinnetje uit mijn dorp bleef maar zeggen dat het raar is dat alleen vrouwen wasmiddel aanprijzen in reclames, maar het duurde heel lang voordat ik dat ook zag. Ken je die tekening van een mooie naakte vrouw, waarin als je net even anders kijkt ook een lelijkerd met een kromme neus te zien is? Zo is het met #MeToo ook. Als je het eenmaal ziet, kun je het niet meer ont-zien.”

    • Kim Bos