Jaclyn Friedman: "Ik denk dat er met #MeToo te veel nadruk ligt op het individu, in plaats van op systematische verandering."

Seksactiviste Jaclyn Friedman: ‘Alleen ja betekent ja’

Interview Jaclyn Friedman is seksactiviste, ze maakt zich sterk voor seks met wederzijdse toestemming. Altijd. En expliciet.

Ze waarschuwde er zelf al voor tijdens het gesprek: als ze niet onderbroken wordt, zegt ze dingen gerust drie keer. „Mijn lichaam verkeert niet in een continue staat van instemming, een instemming die ik moet ontkennen door te zeggen: die heb je niet. Mijn lichaam is soeverein, en als je er iets mee wilt, moet je daar instemming voor vragen.” Fel: „Mijn lichaam verkeert niet in een continue staat van consensus totdat je iets anders hoort.” Jaclyn Friedman (46) heeft het over seks, en dan vooral over hoe dat voor alle betrokken partijen plezierig kan zijn.

Het is een onderwerp waar de Amerikaanse het vaak over heeft: ze schrijft er boeken over en opiniestukken voor bijvoorbeeld The New York Times, houdt daarnaast lezingen, maakt een podcast en geeft voorlichting op scholen. Zelf noemt Friedman zich seksactiviste. Ze spreekt zich regelmatig publiekelijk uit tegen seksuele intimidatie en seksueel misbruik, en vóór betere voorlichting over seks.

Dat deed ze al ruim voordat #MeToo een wereldwijd gedeelde hashtag werd, vertelt Friedman via Skype – ze woont in Boston. Het is de week voordat Brett Kavanaugh en Christine Blasey Ford in de VS gehoord worden voor de Senaatscommissie. In het begin was ze sceptisch over de hashtag, zegt ze. „Toen de beschuldigen tegen filmproducent Harvey Weinstein naar buiten kwamen, verwachtte ik niet dat er iets zou gebeuren.”

Wat vindt u nu van de #MeToo-beweging?

„Voor mij is #MeToo geen beweging, maar een moment. De anti-geweldbeweging, waar ik deel van uitmaak, bestaat al heel lang. Ik denk dat er met #MeToo te veel nadruk ligt op het individu, in plaats van op systematische verandering. De #MeToo-verhalen verlopen meestal via een vast patroon: een man, meestal is het een man, heeft iets verschrikkelijks gedaan. En dan is het: hóé verschrikkelijk is het? Zou hij zijn baan erom moeten verliezen? Ik denk niet dat er daadwerkelijk iets gaat veranderen als we er op deze manier over blijven praten.”

Wat zou een betere manier zijn om het over seksuele intimidatie en misbruik te hebben?

„We moeten organisaties en instituties verantwoordelijk houden. Het probleem los je niet op door iemand te ontslaan. Bedrijven moeten kijken naar waarom het mis kon gaan binnen hun organisatie.

„Daarnaast denk ik dat er nog niet goed genoeg is gesproken over wat berouw en vergeving precies betekenen. Zie Louis C.K., die onlangs een verrassingsoptreden gaf. Een deel van de mensen zei dat hij dat niet had moeten doen, anderen dat hij niet voor eeuwig een banneling kan blijven. Alsof er maar twee kanten aanzitten. De vraag is nooit: heeft hij berouw getoond? Heeft hij geprobeerd het goed te maken? Heeft hij aan introspectie gedaan om te voorkomen dat het nog een keer gebeurt?”

Zijn er voorbeelden van mannen die dat wel hebben gedaan?

„Ja, Dan Harmon, een Hollywood-man die shows maakt. Hij werd door een vrouwelijke collega beschuldigd van seksuele intimidatie. Hij betuigde spijt in zijn podcast, een monoloog van zo’n tien minuten. Hij zei niks vaags, keek echt naar zichzelf. Zij vergaf hem, hij zette zijn carrière voort. Er kwam geen ‘horde boze vrouwen’ achter hem aan, omdat hij zijn verantwoordelijkheid nam.”

Is er ook iets goeds uit #MeToo voortgekomen?

„Het heeft mensen de kracht gegeven met hun verhalen naar buiten te treden. En zij hebben zich gesterkt gezien door machtige mensen die zich hebben uitgesproken. Change is only possible if we act as if it’s possible.

„Maar laten we het bereik van #MeToo niet overschatten. Er zit een president in het Witte Huis die een dozijn aantijgingen van seksuele intimidatie tegen zich heeft lopen, en toch werd verkozen.”

Culturele verandering, zegt Friedman, gaat nu eenmaal langzaam. Zelf probeert ze mensen bewust te maken van het principe dat ze ‘yes means yes’ noemt. In 2008 schreef ze een boek met die titel.

Wat betekent dat ?

Yes means yes is vrij simpel. Het betekent dat je alleen seks hebt met mensen die dat ook willen. En als je niet weet of ze het willen, moet je het vragen.

„Het punt is niet dat mensen die anderen aanranden niet weten of het wel met wederzijdse instemming is. Wat mannen die dit doen niet weten, is waarom ze zich daar zorgen over zouden moeten maken. Ze denken gewoonweg niet dat wederzijdse instemming belangrijk is.”

Vragen om instemming maakt seks zo formeel, wordt weleens gezegd.

„Dat toont echt een totaal gebrek aan fantasie. Telefoonseks zou geen miljardenindustrie zijn als praten over seks niet sexy zou zijn. Probeer het gewoon eens op een hotte manier te zeggen. ‘Hey, I really want to…, do you want that too?’ Het is écht niet zo ingewikkeld.”

Franse actrices waarschuwden vorig jaar voor een ‘nieuw puritanisme’. Opdringerige verleiding hoort er nu eenmaal bij, was de strekking.

„Elke keer dat iemand zegt: je verpest de lol, zeg ik: wiens lol? Ik werd zelf aangerand in de jaren tachtig, op de universiteit, Christine Blasey Ford ook. Het was niet allemaal leuk, het was traumatiserend. Prima als het je ding is als mensen zonder je instemming handtastelijk zijn. Maar dat betekent nog niet dat je de regels voor de hele maatschappij kunt bepalen.

„Er is geen sekspolitie die een einde maakt aan het feest… Wie zo denkt, laat de slachtoffers en overlevers buiten beschouwing. Hoe zit het met hún lol?”

    • Annemarie Sterk