Nieuwe wet voor herziening onterecht vonnis heeft weinig effect

Sinds de wetswijziging in 2012 vroegen 21 veroordeelden om herziening op basis van de nieuwe wet. Drie zaken werden daadwerkelijk heropend.

De Erasmus Universiteit voerde het onderzoek uit in opdracht van het WODC. Foto Lex van Lieshout/ANP

De wet die het sinds 2012 gemakkelijker moet maken om oude strafzaken te heropenen, heeft tot nu toe tot weinig gevolgen geleid. In zes jaar tijd vroegen 21 veroordeelden om herziening op basis van de nieuwe wet, drie zaken werden daadwerkelijk heropend. De betrokkenen zijn alle drie vrijgesproken. Dat blijkt uit onderzoek van de Erasmus Universiteit en het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC).

Voordat de wet in werking trad in 2012, kon een zaak alleen herzien worden als er een nieuw feit (‘novum’) boven water was gekomen. Met de wetswijziging is dit begrip verruimd: een zaak kan nu ook opnieuw bekeken worden als er een “nieuw inzicht” van een deskundige is.

De drie zaken die daadwerkelijk herzien zijn, leidden dus allemaal tot vrijspraak. Een daarvan draait om de beruchte Hilversumse showbizzmoord uit 1981. Martien Hunnik zat acht jaar vast, maar werd in 2016 vrijgesproken voor betrokkenheid bij de dood van platenbaas Bart van der Laar.

Extra onderzoek Hoge Raad

Sinds 2012 mogen veroordeelden voor een zwaar misdrijf ook om extra onderzoek vragen bij de procureur-generaal, de belangrijkste adviseur van de Hoge Raad. 42 veroordeelden kozen hiervoor, vier van hun zaken werden daadwerkelijk nader onderzocht.

Lees ook: Gerechtelijke dwalingen in Nederland; ze komen vaker voor dan je denkt

Dat weinig zaken daadwerkelijk herzien worden, is volgens de onderzoekers geen reden om te zeggen dat de wetswijziging niet geslaagd is. Zij noemen de veranderingen “doeltreffend”. Het heropenen van strafzaken moet een uitzondering blijven, vinden zij, zodat er niet te veel “getornd wordt aan de eerder onherroepelijke veroordeling”.

Het ministerie van Justitie en Veiligheid wil nog niet reageren op de resultaten van het onderzoek. Voor eind november zal minister Dekker (Rechtsbescherming, VVD) een antwoord formuleren in een brief aan de Tweede Kamer, meldt een woordvoerder desgevraagd.

Een van de bekendste zaken die mogelijk heropend wordt, is de zogenoemde Arnhemse villamoord. De Adviescommissie Afgesloten Strafzaken noemde de manier waarop negen mannen zijn veroordeeld voor betrokkenheid bij de moord “verontrustend”. De onafhankelijke commissie raadde de Hoge Raad vorige maand aan deze zaak te herzien. De zaak ligt momenteel bij de procureur-generaal.

    • Floor Bouma