Recensie

Een verrukkelijk meesterwerkje over de speurtocht naar een moordenaar

Als zijn collega’s een arme sloeber tot een bekentenis dwingen en deze vermeende dader zelfmoord pleegt, annuleert rechercheur Matthäi zijn reis om op zoek te gaan naar de werkelijke dader.

Naast tal van luisterspelen en toneelstukken publiceerde de Zwitserse schrijver en kunstenaar Friedrich Dürrenmatt (1921-1990) ook enkele misdaadromans. Uitgeverij Athenaeum is bezig om die romans in nieuwe vertalingen weer op de markt te brengen. Na De rechter en zijn beul en De verdenking is nu ook De belofte verschenen.

De belofte (1958) is een klassieker, in 2001 verfilmd als The Pledge. In deze door Sean Penn geregisseerde film speelt Jack Nicholson de politiecommissaris die de ouders van een op gruwelijke wijze vermoord meisje belooft dat hij de dader zal opsporen. Daar heeft deze commissaris, die in het boek Matthäi heet, geen tijd voor, want hij moet de volgende dag naar Jordanië voor een nieuwe baan. Maar als zijn collega’s een arme sloeber tot een bekentenis dwingen en deze vermeende dader zelfmoord pleegt, annuleert Matthäi zijn reis om op zoek te gaan naar de werkelijke dader.

De vorm van De belofte is bijzonder. De ik-persoon is een schrijver die een lezing geeft over het schrijven van misdaadromans. In de bar na afloop ontmoet hij Dr. H., een voormalige politiecommandant. Die leest hem de les over zijn professie. Misdaadromans zijn tijdverspilling, zegt H. Misdaad loont namelijk vaak wel. En als zaken al tot een goed einde worden gebracht, zegt de commandant, is dat meestal een kwestie van geluk en toeval, en zeker niet van de logica die altijd aan misdaadromans ten grondslag ligt.

Om zijn woorden kracht bij te zetten vertelt de commandant vervolgens het verhaal van commissaris Matthäi en zijn poging om de moordenaar van het meisje te vinden. Die speurtocht is op logica gebaseerd, houdt Matthäi de rest van zijn leven bezig en drijft hem uiteindelijk tot wanhoop. ‘Requiem voor de misdaadroman’ luidt de ondertitel van De belofte.

Over zijn beweegreden om misdaadromans te schrijven heeft Dürrenmatt het volgende geschreven: ‘Hoe kun je als kunstenaar nog bestaan in een wereld waarin werkelijk alles cultuur is? […] Misschien kan dat het beste door misdaadromans te schrijven, daar kunst te scheppen waar niemand het verwacht. De literatuur moet zo licht worden dat ze op de weegschaal van de literatuurkritiek niets meer weegt. Alleen zo wordt ze weer belangrijk.’

Literaire thrillers avant la lettre, dus. Veel hedendaagse misdaadschrijvers van wie de boeken nu met dat stempel worden uitgegeven, kunnen aan Dürrenmatt een voorbeeld nemen. De belofte is een verrukkelijk meesterwerkje: sprankelend, spannend en met een juweel van een ontknoping.

    • Arjen Ribbens