Een belangrijke positie die formeel niks heeft te betekenen

Aanvoerdersschap

Waarom zou je Europees aanvoerder bij de Europese verkiezingen van 2019 willen worden?

1Wat is een Europees aanvoerder, zoals Frans Timmermans wil worden namens de sociaal-democraten bij de Europese verkiezingen in mei 2019?

Formeel: niets. Het is geen positie die rechten of plichten oplevert in enig gremium in de EU. Een Europees aanvoerder – vaak aangeduid met het Duitse Spitzenkandidat – is ook geen Europees lijsttrekker. Het Europees parlement kent namelijk geen Europese lijsten die iemand zou kunnen trekken: kiezers kunnen alleen stemmen op kandidaten op kieslijsten in eigen land.

Maar om Europees aanvoerder te worden hoef je zelfs niet op een nationale lijst te staan. In 2014 was Jean-Claude Juncker Europees aanvoerder van de christendemocraten, maar geen kandidaat voor het Europarlement.

2Waarom kiezen partijen dan Europese aanvoerders?

Ten eerste hopen ze op een sterkere Europese campagne met een aansprekend gezicht dat in verschillende landen kan optreden. Maar hun belangrijkste doel is om vanuit het Europees Parlement invloed uit te oefenen op de samenstelling van de Europese Commissie. De aanvoerders die zij kiezen zijn de facto de kandidaten van de fracties in het Parlement om Commissie-voorzitter te worden.

Ook hier weer: formeel heeft dat geen betekenis. De Commissie is geen regering die leunt op een meerderheid in het Parlement. Ze wordt samengesteld door de Europese regeringsleiders. Wel moet het Parlement worden ‘geconsulteerd’. Het kan kandidaten afwijzen. In 2014 slaagde het Parlement erin de regeringsleiders te laten accepteren dat de Europese aanvoerder van de grootste partij (Juncker) Commissievoorzitter werd. Of dat nu weer zo gaat, is de vraag. Regeringsleiders moeten met vele criteria rekening houden bij de samenstelling van de Commissie en het aanwijzen van een nieuwe Raadspresident (nu Donald Tusk).

Behalve de verdeling tussen partijen speelt die tussen landen een rol: groot en klein, oost en west, noord en zuid. Dan is er nog de man-vrouw-verhouding. En de persoonlijke kant: ligt een kandidaat goed? Dit alles maakt Europese benoemingen na elke verkiezingen weer een complex en onvoorspelbaar proces. Maar dat heeft ook een omgekeerd effect: voor iedereen zijn er kansen, en 2019 kan anders zijn dan 2014. Naar verwachting zal het parlement versplinteren, zodat meerdere partijen nodig zijn om één kandidaat met succes te kunnen steunen. Dan kunnen er kansen liggen voor een middenpoliticus als Timmermans, bijvoorbeeld als kandidaat van een brede ‘pro-Europa’-coalitie van liberalen met Macron tot links. Als althans zijn verkiezingsresultaat niet al te slecht is.

    • Stéphane Alonso
    • René Moerland