Rauwe ‘elektronische punk’ EBM verovert overal de dansvloer

Electronic Body Music

Een baslijn als van rubber. Felle zweepslagen van de drum. Af en toen een oerschreeuw. EBM, erfgenaam van industriële rock zoals Kraftwerk, is populair in de dance. Electronic Body Music is volop te horen op ADE.

Foto’s Getty Images/bewerking NRC

Je hoort het op feesten als Reaktor, maar ook op festivalpodia van Rewire tot Dekmantel. Electronic Body Music, oftewel ‘EBM’ vindt zijn weg naar de dansvloer. Marcel Dettmann, de Duitse dj en producer, bracht vorig jaar een EBM-compilatie uit; binnenkort verschijnt het eerste album van Terence Fixmer, iemand die al jaren EBM maakt, op het label van de Berlijnse technoclub Berghain. ‘EBM’ lees je ineens overal in albumrecensies en op muziekblogs.

En op het Amsterdam Dance Event (ADE), ’s wereld grootste elektronische muziekfestival van 17 t/m 21 oktober, dat zo’n 400.000 bezoekers naar Amsterdam trekt, is dit jaar volop EBM te horen.

Wat is EBM? We vroegen het jonge dj’s en producers in Nederland. „EBM is een vorm van elektronische punk,” zegt Parrish Smith uit Amsterdam. „Het is dansbaar en zwaar. Het is gemaakt met oude drumcomputers, dus klinkt het warm en organisch. Je wordt echt meegenomen door de repetitieve baslijn en punchy drums. Soms zijn er ook vocals. Het is echt clubmuziek.”

„EBM is een radicale reorganisatie van je brein”, zegt de Griekse Pasiphae uit Den Haag. „Als je erin zit, volgt je lichaam vanzelf.”

„Het heet niet voor niets body music,” zegt de Spaanse JASSS, die ooit begon met produceren op een laptop en twee HEMA-speakers in een caravan langs de Vinkeveense Plassen. „Het werkt op je lichaam. Omdat het zwaar is en massief. Echte EBM is dwingend en strak.”

Electronic Body Music (EBM) is gemakkelijk te verwarren met IDM (Intelligent Dance Music, de dance-stroming met complexe composities van Autechre en Aphex Twin) of EDM (Electronic Dance Music, bombastische house).

Dat is het dus niet. EBM is een afsplitsing van Industrial en kwam begin jaren tachtig voort uit het werk van de Duitse pioniers van Kraftwerk en DAF (Deutche Amerikanische Freundschaft), Britse bands als Nitzer Ebb en de Belgische formatie Front 242.

Het genre combineert het theatrale van Joy Division met de experimentele elektronica van Karlheinz Stockhausen. EBM heeft een kenmerkende rubberen baslijn en de kicks worden overstemd door zweepslagen van snaredrums. De muziek heeft ontegenzeggelijk iets militants. Vaak zijn er mannen die strijdkreten schreeuwen als „Fire” of „Guns” (Nitzer Ebb, ‘Join The Chant’).

Er ligt een anarchistisch gedachtengoed aan ten grondslag. EBM is een anti-elitaire muziekstroming, die af wilde van de scheiding tussen lichaam en geest. DAF noemde hun werk ‘Körpermusik’, Kraftwerk sprak over Electronic Body Music en Front 242 gebruikte die term in de tekst bij hun album No Comment uit 1984.

Het genre was met name populair in Duitsland en België, al werd de muziek in de tijd van de Koude Oorlog ook als bedreigend ervaren.

Nu hoor je een vergelijkbaar geluid in clubs van Amsterdam tot Moskou en van Stockholm tot Barcelona. „Daar beneden ben ik nog niet geboekt”, zegt Sifre. Afgelopen jaar schoten de boekingen van de jonge muzikant die de EP Het Bestaan uitbracht omhoog. De titeltrack daarvan combineert industriële geluiden en wavy zang met een EBM-baslijn. Net als Parrish Smith, JASSS en Pasiphae gebruikt hij elementen van EBM. Eigenlijk is er niet zozeer sprake van een heropleving van het genre, zegt hij, maar meer ruimte voor industriële elementen op de dansvloer. „Er kan gewoon veel meer.”

Oerinstincten en protest

De meeste artiesten die nu EBM maken, willen niet in het verleden blijven hangen, denkt Parrish Smith. „Er zit een bepaalde groove in EBM, die producers nu gebruiken zonder de vocals. Terwijl echte EBM-nummers meer liedjes waren, met een bepaalde lading. Dat mis ik nu wel.” Optredens van EBM-bands Nitzer Ebb en Front 242 waren improvisaties. Er was veel rook en stroboscoopgeflikker, bandleden gingen elkaar soms bijna fysiek te lijf.

Zo doen Knekelhuis-oprichter Mark van de Maat en Parrish Smith het nog steeds. Als Volition Immanent spelen ze nummers vanuit een punk-esthetiek: Smith achter de drumcomputers en Van de Maat schreeuwend, kronkelend, het publiek aanrakend op de eerste rij. „Gecontroleerde agressie is een essentieel onderdeel van onze show”, zegt Smith. „Mensen gaan helemaal los. Headbangen. Crowdsurfen. Die oude oerinstincten komen wel boven. Mensen hebben een triggerpunt nodig, dus waarom zouden wij dat niet zijn?”

JASSS wordt wel moe van het label. „Ik kan in een set van vier uur maar vier EBM-platen draaien. Toch noemen mensen dat dan ineens EBM.” Ze zucht. „We scrollen en micro-labelen. Niemand neemt meer de tijd om zelf iets te ontdekken. Ik houd gewoon van energie. Dat zit in electro, EBM, drum ’n bass.”

Dat benadrukken alle geïnterviewden: wij draaien meer dan EBM. Niemand wil het vaandel zijn van een trend die morgen is overgewaaid. „Het label zegt meer over hoe jij de muziek ervaart”, zegt Sifre. In zijn geval is dat: „Intens. Ruig. Stoer. Het kan ook best swingend zijn. Het is een van de weinige genres die echt overweldigend is. Soms is het alsof je wordt toegeschreeuwd.”

Parrish Smith noemt hij als voorbeeld van een contemporaine producer van wie hij onder de indruk is. „Zijn dj-sets zijn echt heel goed. Hij draait EBM en dan ineens een metal-track er doorheen. Maar ik ben ook onder de indruk van de manier waarop hij muziek maakt.”

Smith luisterde naar van alles van UK garage tot reggae en metal. Toen hij dieper de geschiedenis van clubmuziek indook, stuitte hij op industrial, punk en EBM. „Dat was muziek die me persoonlijk raakte. Iedereen was rebels en boos. Iedereen wilde wat zeggen tegen degene die boven hem stond. Zo ben ik ook.”

EBM is voor hem niet per se zwartgallig. „Ik vind het ook wel sexy. Die muziek is intuïtief en primitief, maar daardoor ook spiritueel. Dat maakt het sexy. Je voelt je lichaam reageren.”

„Er zit iets rubberigs in, dat vind ik heel aantrekkelijk,” zegt JASSS die zelf een trage, meer psychedelische variant draait. „Het geluid van een zweepslag geeft intens veel voldoening.”

Onstuimig

Waarom is het genre juist in Nederland sterk vertegenwoordigd ? Sifre: „Er is heel veel ruimte voor experiment; de scene is hier heel sterk.” Dat was voor Pasiphae aanleiding om te verhuizen naar Nederland. „Maar het is niet alleen EBM. Alles gebeurt tegenwoordig naast elkaar”, zegt Sifre. Het is gewoon een stap in de muzikale ontwikkeling, zegt Smith. „Na 2000 was de muziek wat minder rauw. De meeste techno klonk vrij klinisch. Na een tijdje gingen mensen weer op zoek naar een wat primitiever geluid.”

EBM zette zich in de jaren tachtig af tegen autoriteit, politiek en de uitzichtloze economische situatie. In hoeverre heeft de heropleving van nu nog te maken met een politieke context? „Niet”, zegt Smith. „Het is puur een muzikaal patroon.” JASSS is het met hem eens, Sifre ziet het anders. „Het zijn best verontrustende tijden.” Hij noemt populisme en Trump. „Het is niet zo dat ik nu iedereen op het podium oproep om te demonstreren. Maar op het moment dat het onstuimig is in de wereld, denk ik wel dat mensen op zoek gaan naar wat heftiger muziek. ”

    • Rolinde Hoorntje