Vrachtverkeer uit Mexico aan de Amerikaanse grens. Dreigen met maatregelen tegen zijn handelspartners bracht de Amerikanen betere voorwaarden voor de handel met Mexico en Canada.

Foto Mike Blake/Reuters

‘Impact VS-deal kwalijk voor Nederland’

Handelsrelatie-expert Edward Alden Bilateraal handelsoverleg met de VS? Berg je maar als klein land. Alleen reuzen als China en de EU kunnen dat aan, zegt de handelsexpert Edward Alden.

Nafta is vervangen door USMCA. Afgelopen week bereikten de Verenigde Staten, Canada en Mexico na lang onderhandelen een deal over dit nieuwe vrijhandelsverdrag. „Een verdrag dat duidelijk ongunstiger is voor Mexico en Canada dan het origineel”, vindt Edward Alden, fellow van de Amerikaanse Council on Foreign Relations, een van ’s werelds invloedrijkste denktanks. Hij schreef diverse boeken over Amerikaanse handelspolitiek.

Alden, aan de telefoon vanuit de VS, noemt de grote concessies van Mexico op het gebied van de auto- industrie „misschien wel het belangrijkste element” in de afspraken. „Het nieuwe verdrag stimuleert de productie van goederen in de VS. Dat kan flink ten koste gaan van Mexico.”

Canada heeft net zo goed pijnlijke, eenzijdige concessies moeten doen, zegt hij. „Zo kent USMCA een artikel dat Canada en Mexico ontmoedigt te onderhandelen over bilaterale afspraken met China.”

De regering-Trump ziet dit als grote overwinning, volgens Alden. „Ze hebben stevig gedreigd met hoge invoertarieven zodat ze opnieuw over het verdrag konden onderhandelen. En met succes. Dat kan weleens een nieuw tijdperk inluiden.”

Wat zijn de internationale gevolgen van deze deal?

„De impact ervan is nu nog moeilijk vast te stellen. Wel is duidelijk dat dit niet gunstig is voor kleine landen; het voorspelt weinig goeds voor bijvoorbeeld Nederland. Veel landen worden gedwongen het spelletje van Trump mee te spelen: bilaterale onderhandelingen. Niemand vindt dat echt leuk. Iedereen wil liever afspraken via de Wereldhandelsorganisatie (WTO). Maar het optreden van de VS heeft de WTO dramatisch verzwakt.

„Hamvraag is de komende jaren of we kunnen terugkeren naar zo’n systeem, gebaseerd op regels en afspraken, of dat we in een nieuwe fase komen van handelsoverleg tussen individuele landen. Dat laatste is niet goed voor Nederland, niet voor Canada, niet voor Mexico. Het transactionele systeem kan gunstig zijn voor de reuzen: China, VS, en de Europese Unie – zolang de Unie samenhangend beleid kan voeren en belangen kan afstemmen. Maar het is zeker niet goed voor kleine economieën.”

Lees ook: Trump vernielt het vertrouwen dat nodig is voor vrijhandel

Wat betekent het voor Europa?

„Het goede nieuws voor Europa is dat Trump deals wil sluiten. Hij wil niet alleen maar invoertarieven voor Duitse auto’s, hij wil dat gebruiken als drukmiddel om nieuwe afspraken te maken met Europa. Ik weet niet of Europa bereid is eenzijdig concessies te doen. Canada en Mexico hebben dat wel gedaan. Europeanen willen vooralsnog een gebalanceerde deal. Als de EU een invoertarief voor Amerikaanse auto’s afschaft, wil de EU dat de VS het omgekeerde ook doen. Uiteindelijk denk ik dat ze wel tot afspraken komen. De EU zal uitrekenen dat handelsvrede met de VS belangrijker is, zodat ze zich kunnen richten op hun gezamenlijke belang tegenover China.”

Wat is de idee hierachter?

„Dat is glashelder. Trumps doel, en daar is hij expliciet over geweest, is: handelsovereenkomsten herzien zodat ze gunstiger worden voor de VS. Meer Amerikaanse export, meer investeringen in de VS, vooral in de maakindustrie. Daarom moest opnieuw over Nafta worden onderhandeld. En nu proberen de Amerikanen dat ook in de handelsoorlog met China: dreigen, concessies afdwingen. Al gaat het daar moeilijker worden dan met Canada en Mexico. Die twee landen liggen op hetzelfde continent als de VS en moeten wel goede relaties hebben. Voor China ligt dit toch wat anders.”

Dat veronderstelt samenhangend beleid, iets waar bij Trump soms aan te twijfelen valt.

„Er is heel duidelijk een Trump-handelsagenda: opnieuw onderhandelen over afspraken ten gunste van de VS. Dit komt allemaal van Robert Lighthizer, de hoogste handelsvertegenwoordiger van Trump. Zonneklaar. Hij is de enige in de regering met ervaring in handelsoverleg en heeft een duidelijke filosofie die past bij die van Trump. Hij is de enige die van Trump mág onderhandelen. Bij de onderhandelingen met China heeft de president minister van Financiën Steve Mnuchin en handelsminister Wilbur Ross buitenspel gezet – Lighthizer niet, die mag alles doen. Dit is een Lighthizer-operatie. Zijn doctrine: de grootte van de VS als wapen inzetten om andere landen tot nieuwe afspraken te dwingen. Dreigen met minder toegang tot de Amerikaanse markt in ruil voor concessies.”

Is dat gunstig voor de VS?

Daar kun je genuanceerd over denken, stelt Alden. „In de jaren tachtig sloot Lighthizer vergelijkbare deals met Japan. Die werden toen ook gezien als overwinningen. Lighthizer liet de Japanse auto-export naar de VS beperken. Ze mochten veel minder goedkope auto’s uitvoeren. „Maar wat gebeurde er: de Japanners gingen duurdere auto’s maken waardoor ze innovatiever werden, een plekje stegen in de waardeketen, hoger in de markt kwamen.

„Achteraf kun je dus net zo goed zeggen dat dit een nederlaag was voor de Amerikaanse auto-industrie. Het is erg ingewikkeld om de impact van dit soort deals op lange termijn te overzien.”

    • Wouter van Noort