Recensie

Hoe het Amerikaanse abortusdebat ontaardde in een loopgravenoorlog

Documentaire De Netflixdocumentaire Reversing Roe schetst een gedetailleerd overzicht van de strijd voor en tegen abortus in de Verenigde Staten.

Voor- en tegenstanders van abortus komen in ‘Reversing Roe’ uitgebreid aan het woord Beeld Netflix

Het gesteggel rond de benoeming van Brett Kavanaugh in het Hooggerechtshof van de Verenigde Staten kan moeilijk los gezien worden van het misschien wel bekendste arrest van het rechtscollege, Roe vs. Wade uit 1973. Tot veler verrassing besloot het hof toen met zeven tegen twee stemmen om het verbieden van abortus ongrondwettelijk te verklaren. En sindsdien is vele malen vergeefs geprobeerd om een herroeping van die uitspraak te ontlokken aan hetzelfde college.

In de recente originele Netflix-documentaire Reversing Roe schetsen Ricki Stern en Anne Sundberg een gedetailleerd historisch overzicht van de strijd voor en tegen abortus in de Verenigde Staten. Een debat kun je die oorlog allang niet meer noemen. Beide partijen, pro-choice en pro-life, komen uitgebreid aan het woord, net als enkele abortusartsen van nu, die onder steeds moeilijker omstandigheden hun werk moeten doen; er is zelfs een ambulante arts van tachtig in Kansas bij, die vindt dat het zijn plicht is om door te gaan. Hoewel het Hooggerechtshof nooit besloot om abortus weer strafbaar te maken, werden wel allerlei belemmerende en beperkende voorwaarden op regionaal niveau toegestaan, die in de praktijk vele klinieken dwongen te sluiten.

Moorden op aborteurs

De documentaire gaat in op de juridische loopgravenoorlog, waarin staat voor staat de vrijheid teruggedraaid wordt. Ook de benoeming van rechters door respectievelijk Republikeinse en Democratische presidenten met het doel Roe al dan niet terug te doen draaien, komt aan de orde. Maar we zien ook de soms letterlijke schermutselingen, de radicalisering van de pro-life-groepen, de moorden op verschillende aborteurs door religieuze activisten.

Bovenal wordt de vraag opgeworpen hoe een zo persoonlijke beslissing als bewuste zwangerschapsbeëindiging dermate kon ontaarden in een (partij)politieke kwestie. Vóór het arrest van Jane Roe (schuilnaam van een vrouw die zich wilde laten aborteren, maar in de jaren 90 pro-life activist zou worden) tegen Henry Wade, procureur-generaal van Dallas County, was een meerderheid van de Republikeinse partij voor het recht op abortus en individuele keuzevrijheid, net als de latere presidenten Reagan, Bush sr. En Trump. Maar in de verkiezingscampagne van Ronald Reagan van 1980 veranderde alles. Dat had te maken met een bondgenootschap tussen de evangelische christenen en de Republikeinen. Sommige kerkgenootschappen, die zich openlijk op Bijbelse gronden uitspraken voor rassensegregatie, dreigden om die reden hun belastingvrijstelling te verliezen. Het was noodzakelijk om een verbintenis aan te gaan met de politiek. De stemmen van de evangelicals waren voor de Republikeinen meer dan welkom. En omdat het in een verkiezingscampagne altijd om emoties gaat, werd besloten van het eenvoudig te verkopen abortusthema een politiek speerpunt te maken.

Het persoonlijke is politiek

Een essentiële leus van de Tweede Feministische Golf (1965-80) luidde dat het persoonlijke politiek was. Die opvatting zou in de Amerikaanse abortusstrijd de voorstanders als een boemerang treffen. De essentie van Roe vs. Wade, steeds herhaald door pro-choice pressiegroepen als Planned Parenthood, is immers dat abortus een kwestie is van een vrouw en haar arts, een persoonlijke beslissing. Maar wie meent dat elke opzettelijke zwangerschapsonderbreking een vorm van moord is, moet wel concluderen dat de overheid niet kan wegkijken.

De omdraaiing wordt in de film mooi gesymboliseerd doordat een anti-abortusactiviste Pete Seegers pacifistische protestsong Where Have All the Flowers Gone? van een nieuwe tekst voorziet: Where Have All the Babies Gone?

Het is een inmiddels bekend fenomeen: nieuw rechts bedient zich van stijlmiddelen en strategieën die veertig jaar eerder werden toegepast door nieuw links. Maar er zit nog een heldere les in Reversing Roe: als de (hoogste) rechters benoemd worden omdat de regering hun politieke opvattingen hogelijk waardeert, dan is de rechtspraak niet meer compleet onafhankelijk, zoals het een rechtsstaat betaamt.

    • Hans Beerekamp