Hemwegcentrale dicht ‘simpelste wat je kunt doen’

Broeikasuitstoot omlaag

Hoe kan Nederland de ‘klimaatwedstrijd’ nog winnen? Kolencentrales sluiten, maximumsnelheid verlagen, afwachten. Drie verschillende scenario’s om uit te kiezen.

Illustratie studio NRC

„Wie eerder aan de wedstrijd begint, heeft een grotere kans om de wedstrijd te winnen.” Dat zei minister Eric Wiebes deze zomer over de Nederlandse klimaatdoelen voor 2030, die ambitieuzer zijn dan die van de EU.

Maar zijn sportvergelijking gaat mank gezien de uitspraak van het hof in de Urgenda-zaak van dinsdag. Nederland begon niet eerder aan de klimaatwedstrijd: het rent in de tweede helft het veld op met de kniekousen nog op de enkels.

Al in 2007 maakte het VN-klimaatpanel IPCC duidelijk dat een grote afname van de broeikas-uitstoot noodzakelijk was. Door de rechtszaak die de Stichting Urgenda aanspande moet Wiebes (Economische Zaken en Klimaat, VVD) nu nog aan een inhaalslag beginnen.

Dinsdag herhaalde het kabinet na de bekrachtiging in hoger beroep dat het dat vonnis zal uitvoeren: in 2020 zal de broeikasuitstoot 25 procent lager zijn dan in ijkjaar 1990. De tussenstand nu: 13 procent afname. De komende twee jaar moet Nederland op klimaatgebied evenveel bewerkstelligen als in de afgelopen 28.

Toch schreef het kabinet dinsdag dat het Urgenda-doel „binnen bereik” is volgens het Planbureau voor de Leefomgeving. Maar het PBL zelf, de belangrijkste raadgever van de regering op klimaatgebied reageerde al meteen sceptisch. Over wat er moet gebeuren om te voldoen aan de Urgenda-uitspraak, lopen de meningen dus uiteen. Drie scenario’s.

  1. De Hemwegcentrale gaat toch dicht.

    „Het simpelste wat je kunt doen, is de Hemwegcentrale sluiten”, zegt Martien Visser, lector aan de Hanzehogeschool in Groningen en strateeg bij de Gasunie.

    Nederland telt vijf kolencentrales. Voor elke kilowattuur stroom die zo’n centrale levert – één was in de droger – gaat 800 gram CO2 de lucht in. Bij een gasgestookte centrale is dat minder dan de helft.

    Tot nu toe gaat de staat ervan uit dat Nederland in 2020 4 miljoen ton CO2 te veel zal uitstoten om aan het Urgenda-vonnis te voldoen. Een flink deel zou gedekt worden door sluiting van de oudste kolencentrale: de Hemweg in Amsterdam.

    Het PBL kwam dinsdag „met een berekening op een bierviltje” in de buurt van de 3 miljoen ton CO2-reductie. Dat cijfer is onzeker, zegt hoofd ‘klimaat, lucht en energie’ Pieter Boot van het PBL: het hangt af van aannames over stroom-, gas- en kolenprijzen en ontwikkelingen in het buitenland.

    Vorig jaar zomer nog zei toenmalig minister Henk Kamp (Economische Zaken, VVD) dat sluiting van de Hemweg „in beeld komt” als de Urgenda-doelen niet gehaald worden. Eigenaar Nuon van de centrale kon er mee leven, mits het 55 miljoen euro kreeg voor een sociaal plan voor de werknemers.

    Maar het afgelopen jaar raakte de sluiting uit zicht. In een Kamerdebat in december noemde parlementariër Tom van der Lee (GroenLinks) zo’n deal met Nuon nog „maximale effectiviteit per euro”, maar Rob Jetten, inmiddels fractievoorzitter van D66, sprak smalend van „knuffelen van de fossiele industrie”. Het huidige kabinet besloot de centrale pas eind 2024 te sluiten. Een wetsvoorstel hiervoor ligt binnenkort voor in de Tweede Kamer. Een woordvoerder van Nuon reageert kort dat er nog niet met de regering over een herziening gepraat is: „Het kabinet is nu aan zet.”

  2. We bedenken andere maatregelen.

    Sluiting van één kolencentrale lijkt niet genoeg. „Het kan ook gebeuren dat je álle kolencentrales moet sluiten”, begon campagneleider Faiza Oulahsen van Greenpeace woensdag al.

    In 2015 somde het PBL meer dan vijftig ándere maatregelen op om aan het Urgenda-vonnis te voldoen. Inmiddels is het voor de meeste te laat. Er zijn nog maar een paar dingen die „vrij moeiteloos” zijn in te voeren, zegt Boot. „Als je het hele land op stang wilt jagen, kun je alle maximumsnelheden verlagen.” Honderd op de snelweg, tachtig op de N-weg. „Scheelt zo een miljoen ton.” Maar, zegt hij: „Als ik het kabinet was, zou ik nooit zin hebben in paniekerige ingrepen.”

  3. We wachten nog een paar maanden af.

    Daar koersen meerdere partijen nu op af. Begin dit jaar kondigde het kabinet al een pakket energiemaatregelen aan die het gat van 4 miljoen ton CO2 moesten dichten, zoals door sneller windparken op land te bouwen. Oud-milieuminister Ed Nijpels, die toeziet op de uitvoering van het ‘Energieakkoord’, vertrouwt erop dat het daarmee goed komt. „Het kabinet heeft gezegd dat we met ons pakket die 25 procent halen. En anders volgt er een extra pakket maatregelen in januari.”

    Het PBL wil in januari een actuele berekening maken. Dan ligt er, als het meezit, ook een klimaatakkoord voor 2030. „Er liggen dan genoeg maatregelen op tafel om ook het Urgenda-doel te halen”, zegt Kamerlid Carla Dik-Faber (ChristenUnie).

    Beperking van de uitstoot van enkele fabrieken, of vernatting van weidegebieden, kunnen dan misschien direct worden ingevoerd.

    Boot van het PBL opperde dinsdag al dat door twee ‘tegenvallers’ – economische voorspoed en meer CO2-uitstoot in 2017 dan verwacht – het gat in 2020 inmiddels groter lijkt te worden dan 4 miljoen ton CO2. Hij waarschuwt alvast: „Zonder sluiting van die kolencentrale kom je er niet.”

    Correctie 12 oktober: In een vorige versie van dit artikel stond dat Ed Nijpels zei: “Het Planbureau heeft gezegd dat we met ons pakket die 25 procent halen.” Dat zei hij niet, en het is ook onjuist. Dat oordeel kwam van het kabinet.

Lees ook 1,5 graad, we halen het wel / we halen het niet

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.

    • Hester van Santen